Ölkədə buğda, ət, süd, balıq və bitki yağları kimi strateji ərzaq məhsullarının istehsal potensialının artırılması, məhsuldarlığın yüksəldilməsi və idxalın əvəzlənməsi məsələsi təkcə Maliyyə Nazirliyinin deyil, hökumətin bir neçə qurumunun birgə işləməsini tələb edən sahədir.
Hazırda adıçəkilən məhsulların əksəriyyəti üzrə daxili istehsal tam tələbatı ödəyə bilmir. Buğda üzrə illik tələbat təqribən 3 milyon ton təşkil edir, yerli istehsal bunun təxminən 60%-ni təmin edir və nəticədə hər il təxminən 2 milyon ton buğda idxal edilir.
Ət və süd sahəsində vəziyyət əvvəl daha yaxşı olsa da, son illər örüş yerlərinin daralması (xüsusən pambıqçılığın genişləndirilməsi və digər islahatlar nəticəsində) və yem xərclərinin artması səbəbindən özünütəminetmə səviyyəsi 100%-dən təxminən 80%-ə enib; süd istehsalı üzrə vəziyyət oxşardır.
Balıqçilik və bitki yağları üzrə də idxala bağlılıq qalır və xüsusən bitki yağlarında idxalsız keçinmək real görünmür.
Mayın 25-də Prezidentin sədrliyi ilə keçirilən kənd təsərrüfatı müşavirəsində sahədə durğunluq olduğu vurğulanmış və Prezident Administrasiyası ilə hökumətin iştirakı ilə dövlət və özəl sektordan investisiya cəlbini nəzərdə tutan geniş Dövlət Proqramının hazırlanması tapşırılmışdır.
Məlum olduğu kimi, bu müşavirədən sonra “Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı, balıqçılıq və akvakultura məhsullarının istehsalı və emalı sahələrinin inkişafına dair 2026–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı” təsdiq edilib. Lakin hər hansı Dövlət Proqramının uğurla icrası üçün əvvəlcə sahənin inkişafına mane olan əsas səbəblər müəyyən edilməlidir.
Hazırkı vəziyyətə görə, aqrar sektorda mövcud potensial olmasına baxmayaraq istehsal və tədarükün aşağı olmasının əsas səbəbi rəqabətin zəifləməsidir. Maya dəyəri və idxal təzyiqi kəndli üçün sərfəli gəlir əldə etmə imkanlarını məhdudlaşdırır. Əgər bazara asan çıxış və satışdan real gəlir olsa, kiçik təsərrüfatlar da istehsala daha aktiv qoşular.
Buğda istehsalının subsidiyalar və əkini-biçini stimullaşdıran digər tədbirlər fonunda da effektivliyinin aşağı qalması torpaqların və digər resursların icarəyə yığışdırılması ilə əlaqələndirilir; nəticədə xırda təsərrüfat sahiblərinin payı azalmış, iri fermer və imkanlı sahibkarlar sahəni ələ keçirmiş, bu isə rəqabəti zəiflədib.
Ümumilikdə aqrar sahədə yüksək əməktutumluğu və aşağı məhsuldarlıq müasir texnologiya, mexanizasiya və elmi yanaşmaların geniş tətbiq edilməməsinin göstəricisidir.
Bu kontekstdə ərzaq təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi üçün bir neçə vacib məqam ayrılır: su və torpaq problemlərinin həlli, yem və toxum xərclərinə nəzarət, subsidiya siyasətinin effektliliyinin ölçülməsi və yenidən nəzərdən keçirilməsi, əməktutumluğu ilə məhsuldarlıq arasındakı tərs münasibətin aradan qaldırılması və rəqabət mühitinin təşkilidir.
Maliyyə Nazirliyinin funksiyası büdcə ayırmaq və onun səmərəliliyinə nəzarət etməkdir; ərzaq təhlükəsizliyinin təmin edilməsi isə hökumətin vahid və əlaqələndirilmiş səylərini tələb edən ümummilli məsələdir.
