Regnum-un məlumatına görə, son illərdə Gürcüstan və Azərbaycanda qeyri-qanuni tütün məhsullarının payı əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. 2026-cı ilin üçüncü kvartalının nəticəsinə görə, Gürcüstanda qeyri-qanuni ticarət ümumi siqaret satışlarının cəmi 3,4%-ni, Azərbaycanda isə 1,5%-ni təşkil edib. Təxminən üç il öncə bu göstərici hər iki bazarda 8%-dən çox idi.
Bu nailiyyət bazarın leqallaşdırılmasının iki ölkənin səlahiyyətli orqanlarının kompleks yanaşması sayəsində mümkün olub, - bunu Afrika, Yaxın Şərq, Rusiya, Mərkəzi Asiya və Qafqaz bazarlarında qeyri-qanuni ticarətlə mübarizə üzrə JTI direktorı Kirill Konov bildirib.
Qeyri-qanuni dövriyyənin azalması balanslı aksiz siyasətinin fonunda baş verib. Azərbaycanda 2025-ci ildə siqaretlərə tətbiq olunan aksiz dərəcəsi 2024-cü ilin səviyyəsində saxlanılıb. Gürcüstanda oxşar vəziyyət müşahidə olunub: aksiz dərəcəsi altı il müddətinə dondurulub və ötən il aksizin advalyor komponenti pərakəndə qiymətin 30%-dən 20%-ə endirilib.
Bu yanaşma leqal məhsul ilə qeyri-qanuni daxilolmalar arasında əlavə qiymət fərqinin yaranmasının qarşısını alaraq kontrfakt və qanunsuz gətirilən mallara tələbatın artmasının qarşısını almağa imkan verib.
Eyni vaxtda gömrük nəzarəti tədbirləri gücləndirilib. 1 oktyabr 2024-cü ildən etibarən Azərbaycandan tranzitlə keçən tütün və spirtli içkilər üçün pul zəmanətinin ödənilməsi tələbi tətbiq olunub. Siqaretlərin tranziti zamanı bir yük avtomobili üçün təminatın miqdarı ən azı 200 min ABŞ dolları səviyyəsində müəyyən edilib.
Bu mexanizm tranzit kimi bildirilib daxili bazarda qalma və ya gömrük prosedurlarının pozulması ilə digər ölkələrə istiqamətləndirilmə risklərini azaltmağa hesablanıb. Gürcüstanda isə azalma məhsul dövriyyəsinə nəzarətin gücləndirilməsi və tütün məhsullarının qanunsuz istehsalı və ticarətinə görə məsuliyyətin sərtləşdirilməsi fonunda baş verib.
"Azərbaycan və Gürcüstanın təcrübəsi göstərir ki, tütün məhsullarının qeyri-qanuni bazarı ilə mübarizə bir neçə alətin birgə tətbiqini tələb edir: sabit və proqnozlaşdırıla bilən aksiz siyasəti, sərhəd keçidlərində nəzarət, məhsulun izlənməsi, pozuntulara görə məsuliyyət və bazarın effektiv idarə edilməsi", — Kirill Konov vurğulayıb.
Milli Kompetensiya Elmi Mərkəzinin (NKEC) məlumatına görə, 2026-cı ilin ilk yarısının nəticəsinə əsasən Rusiya əhalisi nəzərə alınmaqla tütün məhsullarının qeyri-qanuni dövriyyəsinin payı 10,3%-ə çatıb; müqayisə üçün, 2025-ci ilin sonunda bu göstərici 9,1% idi.
Ekspertlərin qiymətləndirməsinə görə, tütün məhsullarının boz bazarı hesabına büdcədə itirilən gəlirlər təxminən 120–150 milyard rubl təşkil edir.
"JTI Rusiya" şirkəti qeyri-qanuni tütün və nikotin tərkibli məhsulların dövriyyəsi ilə mübarizədə dövlət qurumları və qeyri-hökumət təşkilatları ilə fəal əməkdaşlıq edir. Bu əməkdaşlıq nəzarətin effektivliyinin artırılmasına, istehlakçıların risklərinin minimallaşdırılmasına, leqal biznesin dəstək olunmasına və aksizlər və digər vergilərin konsolidə olunmuş büdcəyə yığılmasının yaxşılaşdırılmasına yönəlib.
