Nominal əməkhaqqının artması əksər hallarda müsbət qarşılanır, amma əsas məsələ onun qiymətlərin yüksəlmə tempi nəzərə alındıqda real olaraq necə dəyişməsidir. Məsələn, əməkhaqqı 10 faiz artır, amma eyni dövrdə qiymətlər 15 faiz qalxarsa, həmin şəxsin real gəliri təxminən 4,3 faiz azalır.
Qiymət və gəlir arasındakı fərq kiçik görünə bilər, lakin belə dinamika bir neçə il davam etdikdə əhalinin alıcılıq qabiliyyətinə ciddi təsir göstərir. Ona görə də yalnız nominal məbləğlə kifayətlənmək düzgün deyil; inflyasiya ilə tənzimlənmiş gəlir dəyişiklikləri daha obyektiv göstəricidir.
İnsanlar inflyasiyanı vahid şəkildə hiss etmir. Rəsmi inflyasiya ümumi istehlak səbətinə əsaslanır, amma hər ailənin xərcləmə strukturu fərqlidir. Ərzaq, kommunal xidmətlər, dərman və təhsil kimi məcburi xərclərin payı yüksək olan ailələr qiymət artımını daha güclü hiss edirlər. Aşağı gəlirli ev təsərrüfatlarında zəruri xərclərin payının böyük olması bu təsiri daha da kəskinləşdirir.
Maaş artımı bəzən qiymətlərin yenidən qalxmasına təkan verə bilər. Əgər əməkhaqqı artımı əmək məhsuldarlığının böyüməsindən sürətli olarsa, müəssisələrin əmək xərcləri yüksəlir və bu xərclər məhsul və xidmətlərə əlavə olunduqda yeni inflyasiya təzyiqi meydana çıxır. Bu proses maaş-qiymət spiralı kimi xarakterizə olunur. Bununla belə, hər maaş artımının mütləq inflyasiya yaratdığını söyləmək düzgün deyil; məhsuldarlıq, şirkətlərin mənfəət marjaları, rəqabət və digər faktorlar da əhəmiyyətlidir.
Orta əməkhaqqı göstəricisi ölkə üzrə vəziyyəti tam əks etdirməyə bilər. Əgər yüksək gəlirli qrupların qazancı daha sürətlə artırsa, ortalama maaş qalxa bilər, amma əhalinin böyük hissəsinin gəliri dəyişməz qala bilər. Bu baxımdan median əməkhaqqına diqqət yetirmək — yəni əhalinin yarısının ondan çox, yarısının az qazandığı göstəriciyə baxmaq — daha realist mənzərə yaradır.
Rifahı yalnız pul gəlirləri ilə ölçmək də məhduddur. İşin sabitliyi, sosial müdafiə, səhiyyə və təhsilə çıxış, mənzil və nəqliyyat xərcləri ailənin faktiki həyat səviyyəsinə birbaşa təsir edir. Misal üçün, maaşı artan, amma kirayə və ərzaq xərcləri daha sürətlə yüksələn şəxsin həyat səviyyəsi dəyişməyə bilər və ya pisləşə bilər.
İnsanların gələcəyə dair iqtisadi gözləntiləri də önəmlidir. Əgər əhali qiymətlərin daha da artacağını, gəlirlərin onlara çatmayacağını və ya iş yerlərinin təhlükədə olduğunu düşünürsə, real gəlir artsa belə, onlar istehlakı azaldıb qənaətə üstünlük verə bilərlər. Bu davranış iqtisadi fəallığa təsir edərək ümumi rifah hissini zəiflədə bilər.
Nəticə etibarilə, “maaşlar artıb, deməli rifah yüksəlib” qənaəti tam doğru deyil. Nominal əməkhaqqla yanaşı inflyasiyanın səviyyəsi, fərdi istehlak səbətləri, median maaş və gəlir bölgüsü, habelə insanların gələcəyə dair gözləntiləri nəzərə alınmalıdır. Bu göstəricilər kompleks şəkildə analiz edildikdə maaş artımının əhalinin həyat səviyyəsinə gerçək təsiri daha dəqiq müəyyən olunar və adekvat siyasət qərarları qəbul etmək mümkün olar.
