Azərbaycanda toy mövsümünün başlanması ilə restoran və şadlıq evlərində qiymətlərin yenidən artması müşahidə edilir. Ərzaq məhsullarının bahalaşması bu artıma təsir göstərsə də, xidmət qiymətlərindəki artım daha yüksək qalır və bunun səbəbləri müzakirə olunur.
Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli qeyd edib ki, mövsümi tələb qiymətlərin formalaşmasında əsas amillərdən biridir. Yazın sonu, yay və payızdə toyların sayının çoxalması restoranlara daha çox müraciət gətirir və məhdud yerlə işləyən müəssisələr daha yüksək gəlir əldə etmək üçün qiymətləri yüksəldə bilir.
Ekspert vurğulayıb ki, restoran xərcləri yalnız ərzaqla məhdudlaşmır. Əməkhaqqı, icarə, kommunal xidmətlər, logistika, qab-qacaq, təmizlik, texniki xidmət və musiqi kimi müxtəlif xərclər də qiymətlərin artmasına təsir edir.
Nəsirli həmçinin toy menyularının fərqli yanaşma tələb etdiyini bildirib: müştəri burada yalnız yemək deyil, bir paket xidmət alır. Zalın istifadəsi, ofisiant xidməti, masa bəzəyi, musiqi, kondisioner və işıqlandırma kimi xidmətlər menyu qiymətinə daxil edilir və sadəcə ərzaq qiyməti ilə müqayisə oluna bilməz.
Ekspert əlavə edib ki, bazardakı rəqabətin səviyyəsi və restoran sahiblərinin mənfəət gözləntiləri də qiymətlərin formalaşmasına təsir göstərir. Rəqabətin zəif olduğu bazarlarda sahibkarlar xərclərdəki real artımdan əlavə əlavə mənfəət marjası tətbiq edə bilərlər.
Psixoloji amil də sektorda rol oynayır: toy kimi xüsusi tədbirlərdə insanlar adətən ucuz variantdan daha çox xidmət səviyyəsi və restoranın nüfuzunu önə çəkir. Tələb yüksək olduqda müəssisələr bu üstünlükdən istifadə edərək qiymətləri ərzaq xərclərinin artımından daha çox artırmağa meyilli olurlar.
Nəsirli misal gətirərək bildirib ki, ərzağın maya dəyərinin 10 faiz artması toy menyusunun qiymətinin də mütləq 10 faiz artması demək deyil. Qiymət ümumi xərclər, əməkhaqqı, icarə, xidmət xərcləri, mövsümi tələb, rəqabət və mənfəət marjasının birlikdə təsiri ilə müəyyənləşir.
Ekspertin rəyinə görə, əgər restoranların qiymət artımı məhsul və digər xərclərin real artımını əhəmiyyətli dərəcədə üstələyirsə, bunu yalnız inflyasiya ilə izah etmək düzgün deyil. Belə hallarda yüksək tələbdən istifadə edərək mənfəət marjasının böyüdülməsi və bazar gücündən yararlanmaq mümkün olur.
