Ölkədə xarici valyutaya tələbin zəifləməsi valyuta bazarında son dövrlərin əsas meyllərindən birinə çevrilib. Mərkəzi Bankın məlumatına görə, 2026-cı ilin ilk altı ayında valyuta hərraclarında 757 milyon ABŞ dolları satışa çıxarılıb.
Bu göstərici əvvəlki illərlə müqayisədə kəskin enişdir: 2025-ci ilin eyni dövründə satışlar 2,7 milyard, 2024-cü ilin ilk yarısında isə 3,5 milyard dollar təşkil edib. Belə azalma bazarda tələbin ciddi şəkildə geri çəkildiyini göstərir.
İqtisadçı-ekspert Namiq Hüseynov hazırkı vəziyyəti "dollar bolluğu" olaraq təsvir edir. O bildirir ki, milli valyutaya inamın artması və idxal həcmlərinin azalması tələbin zəifləməsində həlledici rol oynayıb. Hüseynovun sözlərinə görə, bu ilin I yarısında nağd xarici valyutanın alışı satışını təxminən 500 milyon dollar üstələyib və nəticədə Mərkəzi Bank manatın məzənnəsini qorumaq üçün bazardan təxminən 2 milyard dollar alaraq ehtiyatları artırıb.
Ekspert həmçinin qeyd edir ki, əhali əlindəki dollarları banklara manat əmanəti kimi yerləşdirir və nəticədə əmanətlərin dollarlaşması 25%-ə düşüb. Digər vacib faktor isə idxalda müşahidə olunan azalmadır; Dövlət Gömrük Komitəsinin statistikası üzrə yanvar-iyun aylarında idxal təxminən 28% azalıb ki, bu da dollara tələbi zəiflədir.
Hüseynov əlavə edir ki, yaranmış vəziyyət manatın məzənnəsi ilə bağlı ciddi risklərin olmadığını göstərir. O vurğulayır ki, cari əməliyyatlar balansındakı profisit sabitliyi dəstəkləyən əsas amillərdəndir: ötən il cari əməliyyatlar balansının profisiti 3,5 milyard dollar olub, Mərkəzi Bankın proqnozlarına görə bu il rəqəm 6 milyard dolları, gələn il isə 5 milyard dollardan çoxu ötə bilər.
Digər iqtisadçı-ekspert Asif İbrahimov isə tələbin azalmasını iqtisadi aktivliyin zəifləməsi ilə əlaqələndirmə ehtimalını qabardır. O bildirir ki, valyuta bazarında çatışma və Mərkəzi Bankın hərraclarda satışlarının azalması bazarda sabitlik təsiri yaratsa da, bu, real iqtisadi vəziyyətin tam mənzərəsi olmaya bilər.
İbrahimovun fikrincə, xarici valyutaya tələbin azalma səbəbləri iqtisadiyyatın yüksək templə böyüməsindən qaynaqlanmaya, əksinə, özəl sektorda investisiya fəallığının zəifləməsinə və iri istehsal layihələrinin məhdudluğuna bağlı ola bilər. O qeyd edir ki, valyuta təklifinin hələ də əsasən neft-qaz gəlirləri hesabına formalaşması, qeyri-neft ixracının ümumi daxilolmalarda həlledici rola malik olmaması mövcud sabitliyi daha həssas edir.
Ekspert xəbərdarlıq edir ki, bazardakı balans sürətlə dəyişə bilər və uzunmüddətli dayanıqlılıq üçün iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, qeyri-neft sektoruna xarici investisiyaların və ixracatın artırılması zəruridir. O vurğulayır ki, valyuta bazarında aranıqlıq təkcə Mərkəzi Bankın müdaxiləsinin azalması ilə deyil, real sektorun valyuta qazancının artması ilə təmin edilməlidir.
Nəticə etibarilə, hazırda valyuta bazarında müşahidə olunan tələbin azalması həm milli valyutaya inamın artması, həm idxalın geriləməsi, həm də iqtisadi aktivliklə bağlı riskləri özündə birləşdirir. Ekspertlər hesab edirlər ki, vəziyyət bir neçə ay ərzində saxlanıla bilər, lakin onun davamlığı əsasən enerji bazarındakı qiymətlər, geosiyasi amillər və qeyri-neft sektorunun inkişafından asılı olacaq.
