Prezident İlham Əliyevin son müsahibəsi Azərbaycan ilə Özbəkistan arasındakı münasibətlərin mahiyyətini və gələcək istiqamətlərini əks etdirən strateji mesajlarla zəngindir. Sözügedən müsahibədən görünür ki, iki ölkə arasındakı əlaqələr ənənəvi diplomatik çərçivələrdən çıxaraq daha geniş, çoxsəviyyəli tərəfdaşlığa istiqamətlənir.
Məhz bu dəyişimi deputat Elçin Mirzəbəyli bir neçə əsas məqamla əlaqələndirib. O bildirib ki, münasibətlərin sadəcə qardaşlıq səviyyəsində qalması kifayət deyil; bu yaxınlığın siyasi qərarlar, hüquqi sənədlər, investisiya layihələri, nəqliyyat dəhlizləri, enerji əməkdaşlığı, humanitar proqramlar və beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı dəstəyə çevrilməsi vacibdir.
Hüquqi və institusional mexanizmlərin formalaşması da diqqət çəkir. Strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik münasibətlərini tənzimləyən sənədlərin imzalanması, o cümlədən Ali Dövlətlərarası Şuranın yaradılması münasibətləri epizodik təmaslardan stabil institutlara çevirməyə xidmət edir. Bu institusional struktur iki tərəf arasında prioritetlərin müntəzəm müəyyən edilməsi və icrasına nəzarəti təmin edir.
İqtisadi sahədə dinamika xüsusilə vurğulanıb. 2025-ci ildə iki ölkə arasındakı ticarət dövriyyəsinin əvvəlki ilə nisbətən üç dəfədən çox artaraq 795 milyon dollara çatması əməkdaşlığın potensialının hələ tam reallaşmadığını göstərir. Deputatın qeyd etdiyi kimi, məqsəd yalnız ticarət həcmini artırmaq deyil, birgə istehsal, investisiya, sənaye kooperasiyası və üçüncü bazarlara birgə çıxışdan ibarət daha geniş iqtisadi əməkdaşlıqdır.
Bu yanaşmanın konkret nümunələri də mövcuddur. Azərbaycan-Özbəkistan İnvestisiya Şirkətinin 500 milyon dollar kapital ilə yaradılması iki ölkəni sadəcə mal ticarəti səviyyəsindən birgə istehsal və investisiya məkanına keçirə bilər. Avtomobil istehsalı layihələri — «Chevrolet» və «Isuzu» markalarının Azərbaycanda istehsalı — bu modelin praktik tətbiqlərindən biridir. Həmçinin Füzulidə salınan 100 hektarlıq «Dostluq bağı» iqtisadi layihənin siyasi və mənəvi ölçüsünü əks etdirir.
Müsahibədə işğaldan azad olunmuş ərazilərdə Özbəkistanın iştirakı da xüsusi qeyd olunub. Bu iştirak münasibətləri yalnız iqtisadi əməkdaşlıq çərçivəsində deyil, Azərbaycanın postmüharibə bərpası gündəliyi kontekstində də əhəmiyyətli edir.
Enerji sahəsində əməkdaşlıqda yaşıl enerji prioritet kimi görünür. Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında «Yaşıl Dəhliz Birliyi»nin yaradılması bərpaolunan enerji istehsalının birləşməsi və ixrac imkanlarının genişləndirilməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın rolunu tək enerji istehsalçısı kimi deyil, həm də enerji dəhlizlərinin formalaşmasında tranzit aktor kimi çıxış etməyə çalışması enerji siyasətinin transformasiyasını göstərir.
Nəqliyyat və logistika sahəsində inteqrasiya məsələsi müsahibənin digər əsas mövzularındandır. Regionlararası nəqliyyat sistemlərinin bir-birinə bağlanması məqsədi ilə Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan dəmir yolunun Orta Dəhliz və TRIPP ilə inteqrasiyası xüsusi vurğulanıb. Bu yanaşma Bakı ilə Daşkəndin əməkdaşlığını yalnız ikitərəfli yükdaşımadan daha geniş regional nəqliyyat arxitekturasının tərkib hissəsi kimi mənalandırır.
Prezidentin dediyi kimi, Orta Dəhlizin inkişafı fonunda Azərbaycan Xəzərdən qərbə açılan qapılardan biri, Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyanın mühüm istehsal və tranzit mərkəzi kimi çıxış edir. Bu koordinasiya Avrasiyanın logistika xəritəsində iki ölkənin əlaqələndirici rolunu gücləndirir.
Müsahibənin başqa bir siyasi mesajı Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşlərində tamhüquqlu iştirakı məsələsidir. Prezidentin C5 formatının faktiki C6-ya çevrildiyini vurğulaması Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərində yeni geosiyasi mərhələnin başlanğıcını bildirir. Coğrafi baxımdan Mərkəzi Asiyaya daxil olmasa da, Azərbaycanın Xəzər vasitəsilə bu regionla sıx bağlılığı yeni siyasi məna qazanır.
Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlıq da yalnız mədəni ya da humanitar platforma kimi deyil, daha geniş siyasi, iqtisadi, nəqliyyat və təhlükəsizlik gündəliyi daşıyan institut kimi qiymətləndirilib. Müsahibədə türk dünyasının gücünün artırılması və qlobal təsirinin genişləndirilməsi ilə bağlı yanaşma TDT-nin perspektivinin genişlənməsini göstərir.
Mədəni-humanitar əlaqələrə ayrılan yer də diqqətdən yayınmır. Ortak tarixi yaddaş və mədəni kodların güclü olması münasibətlərin sosial dayağını formalaşdırır. Mədəni, təhsil, turizm, media və şəhərlərarası əməkdaşlıq dövlətlərarası münasibətlərin ictimai bazasını genişləndirir; bunun nümunələri arasında universitetlərin, parkların və məktəblərin adlandırılması ilə bağlı praktiki addımlar göstərilir.
Bütün bu elementlər bir araya gətiriləndə aydın olur ki, Azərbaycan xarici siyasətində Xəzər hövzəsi, Mərkəzi Asiya, türk dünyası və Avropa arasında əlaqələndirici rolunu gücləndirir. Özbəkistanla münasibətlər bu strateji xəttin önəmli hissəsini təşkil edir. Nəticə etibarilə Bakı-Daşkənd əlaqələri emosional və tarixi yaxınlıq mərhələsindən institusional müttəfiqlik mərhələsinə keçib; qarşıda duran vəzifə isə bu siyasi etimadı iqtisadi, texnoloji, nəqliyyat və enerji layihələri ilə daha da möhkəmləndirməkdir.
Bu əməkdaşlığın geniş nəticələri türk dünyasında inteqrasiyanın dərinləşməsi, Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında əlaqələrin güclənməsi və Avrasiyanın yeni geoiqtisadi xəritəsinin formalaşmasında özünü göstərə bilər. Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində ifadə olunan əsas fikir budur: Azərbaycan və Özbəkistan yalnız ortaq tarixə və mədəniyyətə malik iki qardaş dövlət deyil, regional proseslərə təsir göstərə biləcək strateji müttəfiqlərə çevrilirlər.
