Birləşmiş Millətlər Təşkilatı yeni baş katibin müəyyənləşdirilməsi prosesinə hazırlıq görür. Hazırkı baş katib Antonio Quterreşin ikinci beşillik müddəti 2026-cı ilin 31 dekabrında başa çatacaq.

Bu arayış fonunda namizədlər üzərində gedən mübarizə intensivləşir. Yeni rəhbərin kimliyinin müəyyənləşməsi üçün proses artıq Təhlükəsizlik Şurasında kritik mərhələyə daxil olub.

Baş katibin irəli sürülməsi və təsdiqi mexanizmi Təhlükəsizlik Şurasının razılığına bağlıdır: 15 üzvdən ibarət orqanda namizəd ən azı 9 səs toplamalı və beş daimi üzv — ABŞ, Rusiya, Çin, Böyük Britaniya və Fransa — heç birinin veto hüququnun tətbiq etməməsi tələb olunur. Təhlükəsizlik Şurası tövsiyə verdikdən sonra namizəd Birləşmiş Millətlər Baş Assambleyasının təsdiqinə çıxarılır.

Mövcud beynəlxalq siyasi mühitdə Qərb və Rusiya arasındakı əlaqələrin kəskin olması seçki prosesinə təsir göstərə bilər. Bu vəziyyət namizədin təsdiqində çətinliklərin, hətta daimi üzvlərdən birinin və ya bir neçəsinin veto tətbiq etməsinin mümkünlüyünü artırır.

Siyasi şərhçi Qulamhüseyn Əlibəyli mövcud vəziyyəti qiymətləndirərək bildirib ki, hazırkı geosiyasi gərginlik şəraitində BMT-nin baş katibsiz qalma ehtimalı nəzəri baxımdan mümkündür. O vurğulayıb ki, belə bir hal indiyədək təşkilatda müşahidə edilməyib, lakin dövlətlər arasında düşmən münasibətlərin hökm sürdüyü məqamda bu variantı tam istisna etmək olmaz.

Əlibəyli əlavə edib ki, BMT Nizamnaməsi və baş katibin seçilməsi qaydalarına görə beş daimi üzvdən hər birinin razılığı tələb olunur və əgər onlardan hər hansı biri veto qoyarsa, namizədin irəli çəkilməsi mümkün olmur. Eyni zamanda o qeyd edib ki, əgər daimi üzvlərdən biri səsvermədə iştirak etməyərək veto hüququnu işə salmasa, həmin namizəd ali məclisin səsverməsinə çıxarıla bilər.

Söhbət zamanı Əlibəyli BMT-nin tam baş katibsiz qalma ehtimalını az sayda görür. Onun sözlərinə görə, Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının iclaslarında təmsil olunur və son dövrlərdə bir sıra mövzularda veto tətbiq etməkdən çəkinib, bu amil yeni baş katibin seçiminin mümkünlüyünü artırır. Nəticədə, seçki çətin keçə bilər, lakin baş tutma ehtimalı daha yüksək hesab edilir.