2026-cı ilin yanvar-iyun aylarında Azərbaycanda bir işçiyə düşən orta aylıq işlənmiş saat 144 saat olub. Bu göstərici 2025-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 3,1 saat və ya 2,2 faiz çoxdur; 2025-ci ilin ilk yarısında orta aylıq işlənmiş saat 140,9 saat təşkil edib.
İş vaxtının artması əmək bazarında fəallığın yüksəlməsi kimi qəbul edilə bilər, lakin əsas sual budur: işçilərin daha çox işləməsi onların gəlirlərinə və məhsuldarlığına mütənasib təsir göstərirmi?
İqtisadçı-ekspert Natiq Cəfərli bildirir ki, iş saatlarının artımını birbaşa əmək məhsuldarlığının yüksəlməsi hesab etmək düzgün deyil. Onun sözlərinə görə, əmək məhsuldarlığında ciddi artım olsaydı, bu, ümumi daxili məhsul göstəricilərində də daha aydın görünməli idi.
Ekspert həmçinin əmək qanunvericiliyinin tələblərinə əməl olunub-olunmamasının araşdırılmasının vacibliyini qeyd edib. Məsələn, əlavə iş saatlarında çalışanların bunu könüllü edib-etməməsi, işçilərin hüquqlarının qorunması və ödəniş rejimlərinin düzgün təşkili diqqətdə saxlanılmalıdır.
Natiq Cəfərli vurğulayıb ki, nominal əməkhaqqının artması işçinin hər əlavə işlədiyi saat üçün gəlirinin eyni nisbətdə artması demək deyil. Əməkhaqqının dəyişməsinə yalnız iş saatları yox, fəaliyyət sahəsi, vəzifə, əmək məhsuldarlığı, işəgötürənin ödəniş siyasəti və digər iqtisadi amillər də təsir göstərir.
İş vaxtının böyüməsi həmçinin iş yükünün artıb-artmaması sualını gündəmə gətirir. Əgər işçi daha çox işləyirsə, lakin bunun müqabilində gəlir və əmək şəraiti adekvat şəkildə yaxşılaşmırsa, söhbət məhsuldarlıq artımından yox, əmək yükünün yüksəlməsindən gedə bilər.
Nəticə olaraq, 2026-cı ilin ilk yarısında orta aylıq işlənmiş iş saatlarının 2,2 faiz artması əmək bazarında diqqətlə təhlil olunmalı göstəricidir. İş saatları ilə yanaşı, əmək məhsuldarlığı, real gəlirlərin və saatlıq əməkhaqqının dinamikası birlikdə qiymətləndirilməlidir ki, işçilərin həqiqətən daha məhsuldar işləyib-işləmədiyi müəyyən olunsun.
