Azərbaycanın qiymətli kağızlar bazarında cari ilin ilk yarısının nəticələrinə görə ümumi əməliyyat həcmi 25 milyard 19 milyon manat olub. Ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə bazarın həcmi 32,1 faiz azalıb.
Dövlət bazarındakı dövriyyənin böyük hissəsi — 86,2 faizi — qısamüddətli repo əməliyyatlarının payına düşür. Repo seqmentində həcmin azalması ümumi statistik göstəricilərə əhəmiyyətli təsir göstərib.
Həcmin düşməsinə baxmayaraq, bazarda bağlanan əməliyyatların sayı əvvəlki dövrlə müqayisədə 2,3 dəfə artıb. Bu artımın mütləq əksəriyyəti korporativ qiymətli kağızların payına düşür və əməliyyatların orta məbləği aşağı düşərək əvvəlki dövrdəki səviyyədən xeyli azalıb.
"Crypto Consulting" MMC-nin direktoru və UNEC Biznes Məktəbinin müəllimi Elnur Quliyev bazarda dövriyyədəki azalmayı birbaşa kapital bazarına marağın zəifləməsi kimi qiymətləndirmir. O bildirir ki, repo əməliyyatlarının yüksək payı və onların həcminin azalması ümumi rəqəmləri aşağı salıb. Quliyev bazarın strukturunda problemlərin olduğunu vurğulayır və şirkətlərin istiqraz və səhm bazarı vasitəsilə maliyyələşmə imkanlarının genişləndirilməsinin, həmçinin fərdi və institusional investorların iştirakı artırılmasının vacib olduğunu söyləyir.
O həmçinin təkrar bazarın likvidliyinin zəif olduğunu qeyd edir. İnvestorların aldıqları qiymətli kağızları rahatlıqla satmağa imkan verən aktiv bazarın formalaşmasının əhəmiyyəti xüsusi vurğulanır. Quliyev emissiya proseslərinin stimullaşdırılmasını, market-meyker mexanizmlərinin gücləndirilməsini və maliyyə savadlılığının artırılmasını tövsiyə edir.
İqtisadçı Elçin Əkbərov isə repo seqmentində 9,6 milyard manatlıq azalmaya diqqət çəkir və ümumi geriləmənin əsas səbəblərindən birinin məhz bu olduğunu bildirir. O qeyd edir ki, repo əməliyyatlarında orta məbləğin azalması iri həcmli əməliyyatların geri çəkilməsinə işarə edir.
Əkbərov əlavə edir ki, hesabat dövründə dövlət qiymətli kağızları üzrə əməliyyatların həcmi 2,7 dəfə azalmasına baxmayaraq, bu vəziyyəti investor etimadının zəifləməsi ilə birbaşa əlaqələndirmək düzgün olmayacaq; bunun səbəbləri arasında Maliyyə Nazirliyinin borclanma qrafiki və emissiya təqvimi kimi texniki amillər də ola bilər.
Rəqəmlərin digər tərəfi isə korporativ seqmentdən gələn müsbət siqnallardır: korporativ qiymətli kağızlar üzrə əməliyyatların həcmi 23,7 faiz artaraq 1 milyard 935,3 milyon manata çatıb, bu da şirkətlərin alternativ maliyyələşmə alətlərinə marağının yüksəlməsinə dəlalət edir.
Hər iki ekspert kapital bazarının inkişafını əngəlləyən struktural problemləri vurğulayır: iri və orta şirkətlərin hələ də əsasən bank kreditlərinə üstünlük verməsi, şəffaflıq və korporativ idarəetmə tələbləri, açıq səhm bazarının məhdudluğu, eləcə də fərdi və uzunmüddətli institusional investorların payının aşağı olması.
İqtisadçı təkliflər sırasında yeni emitentlərin stimullaşdırılması, audit və listinq xərclərinin subsidiyalaşdırılması, dövlətə məxsus iri şirkətlərin bir hissəsinin IPO vasitəsilə bazara çıxarılması, rəqəmsal investisiya platformalarının genişləndirilməsi, market-meyker və analitik xidmətlərin gücləndirilməsi sayılır.
Əkbərov qeyd edir ki, kapital bazarını canlandıracaq yeniliklərdən biri 24 yanvar 2027-ci ildən qüvvəyə minəcək "Kraudfandinq haqqında" Qanun ola bilər; bu qanun kiçik və orta sahibkarlıq subyektləri üçün alternativ maliyyələşmə mənbəyi yarada və fərdi investorların bazarda iştirakını genişləndirə bilər.
Nəticə etibarilə, hazırkı rəqəmlər bazarın tam çöküşündən daha çox repo əməliyyatlarında və iri həcmli likvidlik əməliyyatlarında azalma ilə yanaşı korporativ seqmentdə aktivliyin artması kimi şərh olunur. Kapital bazarının davamlı inkişafı üçün uzunmüddətli maliyyələşmə mexanizmlərinin və likvidliyin gücləndirilməsi zəruridir.
