İnsanlar tez-tez telefonla bir məhsul haqqında danışandan sonra həmin məhsulun reklamını görür və bunun telefonun gizli dinləməsi ilə bağlı olduğunu düşünürlər. Lakin bu təəssüratın əmələ gəlməsində mikrofon vasitəsilə fasiləsiz səsdinləmənin əsas səbəb olduğu ehtimalı ekspertlər tərəfindən şübhə altına alınır.

Azərbaycan İnformasiya və Kommunikasiya Texnologiyaları Sənayesi Assosiasiyası (AİKTSA) İdarə Heyətinin sədri Elvin Abbasov bu mövzunu şərh edib. O bildirib ki, texnologiya nəhənglərinin 24/7 səs dinləməsi apardıqlarına dair iddiaları rəsmən inkar etmələrində əsas arqument böyük server resursu, artan şəbəkə trafiki və yaranacaq hüquqi məsuliyyətdir.

Abbasov qeyd edib ki, tətbiqlərin mikrofonla mütəmadi dinləməsinə ehtiyac yoxdur, çünki hədəfləmə alqoritmləri istifadəçilərin rəqəmsal izlərini təhlil etməklə davranış və tələbatı yüksək dəqiqliklə proqnozlaşdırırlar. Onun sözlərinə görə, sosial mediadakı fəaliyyət, axtarış tarixçəsi və yerləşmə məlumatlarının çarpaz analizindən reklam hədəfləməsində geniş istifadə edilir.

Ekspert misal gətirib ki, bir postun və ya videonun üzərində bir neçə saniyə daha uzun dayanmaq, bəyəndiyiniz paylaşımlarda və ya axtarışlarda müəyyən bir brendi araşdırmaq kimi kiçik qarşılıqlı əlaqələr alqoritmlər tərəfindən dərhal qeydə alınır. Bu halda istifadəçi məhsul haqda açıq danışmasa da, dolayısı məzmunlarla təsadüfi qarşılıqlı əlaqə onun marağını proqnozlaşdırmağa imkan verir.

Lokasiya və sosial əlaqələr üzərindən qurulan proqnozlaşdırma mexanizmi xüsusilə diqqət çəkir. Abbasov bildirir ki, eyni məkanda olan şəxslərin GPS və ya Wi‑Fi siqnalları onların ortaq mövzu və maraqlara malik ola biləcəyini göstərir; əgər dostunuz həmin günlərdə müəyyən məhsul və ya xidmət üçün axtarış edibsə, alqoritm ehtimalı genişləndirərək həmin reklamı sizin qarşıınıza da çıxara bilər.

Bundan əlavə, psixoloji amil — "illüziyalı diqqət" (Baader‑Meinhof fenomeni) — bu təcrübənin izahında rol oynayır. Hər gün qarşımıza çoxlu reklam çıxsa da, biz yalnız son zamanlar haqqında düşündüyümüz və ya danışdığımız bir məhsula diqqət veririk; uyğun olmayanların əksəriyyətini isə unuduruq. Nəticədə istifadəçi yalnız bir reklam gördükdə bunu gizli dinləmə və ya möcüzə hesab edə bilər.

Yekun olaraq, Abbasov vurğulayıb ki, yerləşmə, qarşılıqlı əlaqə və sosial şəbəkə datalarının birləşdirilməsi alqoritmlərə mikrofondan daha güclü və dəqiq proqnozlaşdırma imkanı yaradır, bu da telefonların bizi gizlicə dinlədiyi təəssüratını izah edir.