Yay mövsümü Türkiyədə yalnız çimərliklərə üz tutmaqla məhdudlaşmır; bu dövrdə ölkənin kulinariya irsi dənizkənarı süfrələrdə, ailə reseptlərində və yerli məhsulların istifadəsində özünü açıq göstərir.
Səyahət edənlər artıq sadəcə gedəcəkləri məkanı seçmir, orada hansı dadları sınayacaqlarını da önəmli hesab edirlər. Dünyada populyarlıq qazanan “nonna-stalgia” trendi — ev şəraitində hazırlanmış, ənənəvi və səmimi yeməklərə maraq — Türkiyənin ev mətbəxini yay səfərlərinin əsas cazibəsinə çevirməkdədir. İstanbulun balıq bazarlarından Bodrum və Antalya sahillərindəki meyxanalara, həmçinin Anadolunun nənə reseptlərini saxlayan mətbəxlərinə qədər müxtəlif məkanlar günəş, dəniz və tarixlə bağlı təcrübəyə dad qatır.
Son araşdırmalar da bu istiqaməti təsdiqləyir: respondentlərin 79%-i yayda səyahət və turizmi, 70%-i qida və kulinariya ilə bağlı təcrübələri, 69%-i isə açıq havada fəaliyyətləri üstün tutur.
Türkiyə paytaxtı olmayan, ancaq qastronomik ənənələri zəngin ölkə kimi yayda daha yüngül və təravətli dadları önə çıxarır. Mövsümi təzə məhsullar, zeytun yağı, ətirli göyərtilər və dəniz məhsulları yay süfrələrinin əsasını təşkil edir. Soyuq şorbalar, zeytun yağında bişən tərəvəzlər, canlı rəngli salatlar və ev üsulu içkilər isti havalarda həm sərinlik, həm də fərqli dad kombinasiyası təqdim edir.
Egey sahilləri, Türk Rivyerası, qədim Anadolu və Qara dəniz bölgəsinin dağ havası hər biri özünəməxsus məhsul və yemək təcrübəsi verir. Bu dadlar dəniz kənarında vaxt keçirməyin alternativi yox, həmin təcrübəni tamamlayan elementlərdən biridir.
Yay süfrələrinin klassiklərindən sayılan ayran aşı Şərqi Anadoludan gəlib və qatıq, noxud, buğda kimi sadə inqrediyentlərlə hazırlanır. İsti havalarda ən çox seçilən soyuq şorbalardan olan ayran aşı artıq yalnız doğulduğu bölgədə yox, İstanbulun ənənəvi restoranlarında da menyularda yer alır.
Yüngül, lakin doyurucu naharlar üçün zeytun yağlı yeməklər geniş yayılıb. Aşağı odda bişirilərək soyuq təqdim olunan bu təamlar mövsümi tərəvəzlərin təbii dadını qabardır. Anadolunun müxtəlif guşələrində yetişən yaşıl lobya, balqabaq və ənginar kimi məhsullar yerli zeytun yağı ilə hazırlanır.
DolmaTürk mətbəxinin məşhur zeytun yağlı nümunələrindən biridir: balqabaq, şirin bibər və badımcan ətirli düyü ilə doldurulur; eyni içlik üzüm yarpağına sarılan sarmada da istifadə olunur və bu, ölkədə geniş sevilən yeməklərdəndir.
Zeytun yağı həmçinin bölgəyə xas yabanı otların hazırlanmasında vacib rol oynayır. Məsələn, Egey sahillərində şevketibostan və dəniz börülcesi kimi yerli göyərtilər zeytun yağı ilə işlənərək mövsümün özünəməxsus ləzzətini ortaya qoyur.
Təklif edilən yeməklər təravətli salatlar və ev üsulu içkilərlə tamamlanır. Komposto, ənənəvi şərbətlər, limonad və limon suyu ilə hazırlanmış çoban salatı kimi klassiklər isti günlərdə süfrəyə sərinlik gətirir. Kısır, mücver, piyaz və mərcimək köftəsi də yay menyularının daimi hissəsidir.
Ənənəvi ev yeməklərini dadmaq istəyənlər üçün əsnaf lokantaları ideal məkanlardır. Əvvəlcə nahar fasiləsində yerli işçilər üçün açılan bu məkanlar bu gün də münasib qiymətləri, gündəlik hazırlanan çeşidli yeməkləri və rahat atmosferi ilə seçilir. Qonaqlar vitrində nümayiş olunan isti yeməklərdən seçib hər boşqab üçün sabit qiymət ödəyirlər; tez-tez təzə çörək süfrəyə əlavə ödənişsiz təqdim edilir.
Yay axşamlarında sahilboyu meyxanalar uzun süfrələrdə mezelər, təzə dəniz məhsulları və dəniz mənzərəsi ilə fərqli ab-hava yaradır. Süfrələrə qatıq əsaslı soyuq məzələr, zeytun yağlı təamlar və mövsümi göyərtilərlə başlanır, daha sonra manqalda bişirilmiş balıq və digər dəniz məhsulları təqdim edilir. Yerli ağ şərab və ya rakı isə bu yemək iclaslarını tamamlayır.
Yay desertləri arasında Maraş dondurması xüsusi yer tutur. Kahramanmaraşda yabanı orkide yumruları və keçi südü ilə hazırlanan bu dondurma sıx quruluşu və gec ərimə xüsusiyyəti ilə tanınır və onu bıçaqla dilimləyərək təqdim etmək adətdir.
Türkiyənin çimərlikləri, tarixi şəhərləri və dağ mənzərələri milyonlarla səyahətçini cəlb edir; yay mətbəxi isə bu səfərlərə əlavə dəyər verərək ziyarətçilərə ölkədə daha uzun qalmaq və süfrə arxasında vaxt keçirmək üçün əlavə səbəb yaradır.
