Ağız boşluğunda yaranan yaralar geniş yayılmış şikayətlərdəndir. Bir çox hallarda bunlar sadə afta və ya diş, sərt qida təsiri ilə yaranan mexaniki travma nəticəsində əmələ gəlir, lakin davamlı və tez-tez təkrarlanan xoralar bədənin başqa sahəsində problem olduğunu göstərə bilər.
Vitamin və mineral çatışmazlığı, immun sisteminin pozuntuları, bəzi infeksiyalar və mədə-bağırsaq xəstəlikləri ağız yaralarının əsas səbəbləri sırasındadır. Bu səbəblər müəyyən edildikdə, yalnız yaranın simptomunu aradan qaldırmaq yox, ilkin səbəbi tapıb müalicə etmək vacib olur.
Stomatoloq, ağız və üz-çənə cərrahı Hüseyn Hüseynzadə bildirir ki, ən çox rast gəlinən səbəblər arasında sadə aftalar və mexaniki travmalar durur. Yanağın və ya dilin dişlənməsi, iti diş kənarları, düzgün oturmayan diş quruluşu, kronlar və ortodontik qurğular selikli qişanı qıcıqlandıraraq yara yarada bilər.
Aftalar stress, yuxusuzluq, bəzi qidalar və hormonal dəyişikliklərlə də əlaqədar ola bilər. Sadə aftalar adətən dairəvi və ya oval formada, ortası ağ və ya sarımtıl görünür və əksər hallarda 7–14 gün ərzində sağalır. Mexaniki səbəb aradan qaldırıldıqda da yara normala dönür.
Tez-tez və çoxsaylı xoralar müşahidə olunursa, bunun səbəbi dəmir, B12 vitamini, fol turşusu və sink kimi maddələrin çatışmazlığı ola bilər. Lakin hər dəfə yaranan aftanı avtomatik vitamin çatışmazlığı ilə izah etmək düzgün deyil; vitamin qəbuluna baxmayaraq yaralar təkrarlanırsa, dermatoloq və ya stomatoloq tərəfindən laborator müayinələr tövsiyə olunur.
Hüseynzadə qeyd edir ki, bağırsaq və həzm sistemindəki xroniki problemlər də ağız və dodaq xoraları ilə müşayiət oluna bilər. Əgər yaranın müşayiəti ilə ishal, halsızlıq və çəki itkisi kimi simptomlar varsa, bu yalnız stomatoloji problem olmaya, sistemik xəstəlik göstəricisi ola bilər və müvafiq müayinələrə ehtiyac yaranır.
İmmun sisteminin pozulması, Behçet və digər sistem xəstəlikləri, həmçinin bəzi virus və göbələk infeksiyaları ağız selikli qişasında və diş ətində təkrarlanan və uzun müddət sağalmayan xoralarla təzahür edə bilər.
Həkim vurğulayır ki, aftalar adətən 1–2 həftə ərzində yox olur; əgər yara 2 həftədən artıq qalırsa, mütləq mütəxəssisə müraciət edilməlidir. Uzun müddət davam edən yaraları evdə spirt, yod, hidrogen peroksid, aspirin və ya digər qıcıqlandırıcı maddələrlə müalicə etmək yanlış yanaşmadır və vəziyyəti ağırlaşdıra bilər.
Travma nəticəsində yaranan xoralar üçün əvvəlcə yaranma mənbəyini aradan qaldırmaq lazımdır; qoruyucu məqsədlə ortodontik mumlardan istifadə etmək olar. Həmçinin çox isti, duzlu və qıcıqlandırıcı qidalardan, qazlı və enerji içkilərindən çəkinmək məsləhətdir.
Ümumilikdə, ağızda və selikli qişada uzun müddət sağalmayan xoralar hər zaman ciddi xəstəlik demək deyil, amma vaxtında düzgün müayinə və müalicə aparılmadıqda ağırlaşmalar və hətta bədxassəli proseslərin əlamətləri ola bilər. Buna görə də 2 həftədən artıq davam edən yaralar zamanı stomatoloq və zərurət olduqda digər sahə mütəxəssisləri ilə məsləhətləşmək lazımdır.
