Gün ərzində çoxlu müsbət anlar yaşasaq da, çox vaxt günün sonunda ağlımızda qalan məhz bir mənfi ifadə və ya neqativ xəbər olur. Psixologiyada bu hal “negativity bias” — neqativlik meyli kimi tanınır.

Bu meylin əsas səbəbi təhlükəni vaxtında aşkarlamaq və ondan yayınmaq üçün formalaşmış bioloji mexanizmlərdədir. İnsan beyni ətrafdakı stimulusları analiz edərkən əvvəlcə mümkün riskləri müəyyənləşdirməyə yönələ bilər, çünki təhlükəni görməmək həyati nəticələrə gətirib çıxara bilər.

Emosional məzmun yaddaşın güclənməsində mühüm rol oynayır. Tədqiqatlar göstərir ki, emosional cəhətdən yüklü hadisələr neytral məqamlardan daha yaxşı xatırlanır və bu effekt xüsusilə mənfi emosional təcrübələrdə daha aydın görünür.

Bu prosesdə amigdala adlı beyin strukturu diqqət çəkir: amigdala emosional əhəmiyyətli məlumatın emalında iştirak edir və onun aktivliyinin mənfi epizodların gələcəkdə uğurla xatırlanmasını proqnozlaşdırdığı müşahidə olunub. Başqa sözlə, güclü emosional reaksiya yaradılmış hadisələr yaddaş sistemində daha yüksək prioritetlə işarələnə bilər.

Müsbət və mənfi məlumatların psixoloji “çəki”si bərabər deyil. Məsələn, on tərif arasında bir tənqid daha çox diqqəti cəlb edə və daha uzun müddət xatırlana bilər. Elmi araşdırmalar mənfi informasiyanın diqqət, qiymətləndirmə və yaddaşa müsbət informasiyadan daha güclü təsir göstərə bildiyini göstərir; bu, insanların pessimist olması demək deyil, sadəcə müəyyən məlumatlara verilən prioritetin fərqli olmasıdır.

Mənfi xəbərlərin diqqəti daha tez cəlb etməsi yalnız yaddaşla bağlı deyil. 17 ölkə və 6 qitədən toplanmış, 1000-dən artıq iştirakçını əhatə edən bir araşdırma insanların mənfi xəbər məzmununa müsbətlə müqayisədə daha güclü fizioloji reaksiya verdiyini ortaya qoyub. Eyni zamanda, bu reaksiyalar şəxslər arasında fərqlidir və universal mövqe yoxdur.

Sosial media və xəbər istehsalı bu təbii meyldən təsirlənir. Mənfi başlıqlar və təcili tərzli ifadələr oxucu reaksiyasını artırdığından mediada belə məzmunun görünmə tezliyi yüksək ola bilər. Bu da gündəlik informasiya axınında daha çox mənfi məzmunun diqqətə gəlməsinə səbəb olur.

Bununla belə, hər kəs üçün vəziyyət eyni deyil. Yaş artdıqca insanlarda müsbət informasiyaya üstünlük verilməsi ilə bağlı “pozitivlik effekti” müşahidə edilmişdir; 100 araşdırmanı əhatə edən meta-analiz yaşlı yetişkinlərin müsbət məzmuna daha çox yönəldiyini göstərir.

Neqativlik meylini tamamilə aradan qaldırmaq mümkün deyil, çünki o, müəyyən dərəcədə insanı təhlükələrə qarşı ayıq saxlayır. Lakin gündəlik həyatda bu mexanizmin idarəedilməsinə çalışmaq olar: məsələn, günün sonunda yalnız “Bu gün nə pis oldu?” deyil, “Bu gün hansı yaxşı hadisələr baş verdi?” sualını da vermək diqqəti tarazlaşdırmağa kömək edir.

Eyni zamanda, sosial media istifadəsində şüurlu seçim etmək və fasiləsiz mənfi xəbər axınını məhdudlaşdırmaq da faydalıdır. Unutmamaq lazımdır ki, hadisənin yadda qalması onun daha vacib olduğunun göstəricisi deyil; beyin bəzi anlara emosional gücünə görə daha çox yer ayırır.

Nəticə etibarilə, pis xəbərlərin daha uzun müddət yadda qalması insan beyninin təhlükə və mənfi emosional siqnallara xüsusi həssaslığının nəticəsidir, lakin bu xüsusiyyət hər kəsdə eyni şəkildə işləmir və gündəlik strategiyalarla təsiri balanslaşdırıla bilər.