1959-cu il oktyabrın 31-də ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin keçmiş əməkdaşı Li Harvi Osvald Sovet İttifaqına üz tutaraq ABŞ vətəndaşlığından imtina etmək istədiyini bildirir. Moskvadakı səfirliyə etdiyi müraciət dünya mətbuatının ilk səhifələrində yer alırdı və onun Sovetlərə sığınması ilə bağlı ehtimallar yayıldı. Bu xəbərə görə, Osvald SSRİ-də yaşamaq arzusunu dilə gətirmiş və rus dilini öyrənməyə başlamışdı.
Sovet hakimiyyətinin ilkin reaksiyası müvafiq olduqda müraciət qəbul edilmədi. Sonradan müraciətin rədd olunması Osvaldı depressiya vəziyyətinə saldı və psixiatriya xəstəxanasına yerləşdirildi. Zamanla onun psixi vəziyyəti ilə bağlı fikir ayrılığı aradan qalxdı və hədiyyə kimi Dostoyevskinin “İdiot” əsərinin verildiyi deyildi. Nəticədə Osvalda SSRİ-də qalıb yaşama icazəsi verildi.
Minskə köçən Osvald orada təhsil almaq istəyirdi. Lakin onu Minsk Radio Zavodunda tornaçı kimi işə düzəltdilər və aylıq gəliri 700 rəblə qiymətləndirilirdi; Beynəlxalq Qırmızı Xaç da əlavə yardım göstərirdi. Rus dilini öyrənməsinə əməkdaş Stanislav Şuşkeviç kömək edirdi ki, bu şəxs sonradan 1991-ci ildə Belovej sazişlərini imzalayan siyasətçi kimi çıxış edəcək.
Minsk həyatı Osvalda sürətlə dəyişikliyə səbəb oldu. O, Marina Prusakova ilə ailə qurdu və Minskdə ilk övladı dünyaya gəldi. Uzun müddətə davam edən bu həyat Osvalda tənqid və narazılıq yaradırdı: gündəlik rutin, klubların və rekreasiya məkanlarının azlığı kimi amillərlə üzləşən o, zamanla Amerikaya qayıtmaq qərarını verdi. 1962-ci ildə həyat yoldaşı Marina və kiçik övladları ilə ABŞ-a dönən Osvaldın bu addımı dünya tarixinin ən çox müzakirə olunan hadisələrindən biri ilə əlaqələndirilir.
1963-cü il noyabrın 22-də Dallas şəhərində baş verən hadisə isə prezident Con Kennedinin qətli ilə nəticələndi. İddialara görə, Osvald Texas Məktəb Kitabları Anbarı binasının altıncı mərtəbəsindən prezidentin avtomobilinə atəş açıb. Hüquq-mühafizə orqanlarının məlumatında onun üç dəfə atəş açdığı bildirilir. Kennedinin ölümü və qubernator Con Konollunun yaralanması ilə nəticələnən bu hadisə sonradan Osvalda şübhə doğurdu. Həbs olunduqdan sonra o, jurnalistlərə özünü “günah keçisi” adlandırdı, lakin günahını etiraf etmədi. Qəza ilə bağlı müqəddimə olaraq gecə Rabid klub sahibinin tərəfindən güllələnərək öldürülməsi isə məhkəmə prosessini tamamlamadan ertesində baş verdi.
Osvalddan sonra həyat yoldaşı Marina üçün də çətin günlər gəldi. O, ailəsinin ürəklərini qıran hadisələrin fonunda Time jurnalı üz qabığında görünən şəkli ilə dünya diqqətinə düşdü. Zaman keçdikcə Marina yeni ailə qurdu və həyatına davam etdi. Onların övladı da oldu və o, ictimaiyyətin diqqətindən uzaq yaşamağa çalışdı.
Qətli ilə bağlı sənədlərin açıqlanması mövzusu hələ də aktualdır. 2025-ci ildə ABŞ prezidenti Donald Trampın imzaladığı sərəncamla qətli ilə bağlı məxfi sənədlərin açıqlanması üçün yol açıldı və 2025-ci ilin martında 80 mindən çox səhifəlik sənəd ictimaiyyətə təqdim olundu. Bu sənədlərin açılması hadisənin bütün təfərrüatını aydınlaşdırmasa da, tarixi mübahisələri davam etdirir.
Li Harvi Osvaldın həyatı, Sovetlərdən ABŞ-a keçən bir dəniz piyadasının Minskdəki və sonradan dünya səhnəsinə çıxan, ən geniş müzakirələrə səbəb olan cinayət hadisəsinə necə qarışdığını göstərən nadir bioqrafiya kimi qalır. Mənbələrin verdiyi məlumatlar əsasında qurulan bu yazı Osvalddan qalan izləri araşdırır və tarixin ölçülərini yenidən görə bilmək üçün bir pəncərə açır.
