1950-ci illərin əvvəllərində Filippində güclü kommunist üsyanının baş qaldırdığı bir dönəmdə, Hukbalahap adı ilə tanınan partizan dəstələri kəndlərdən keçərək cəngəlliklərdə gizlənir və yerli əhalinin dəstəyindən yararlanırdılar. ABŞ-ın dəstəklədiyi hökumət qüvvələri bu üzrə ağır itkilər verir, ənənəvi hərbi yollarla əldə olunan nəticələrsə arzuolunan həddə çatmırdı. Bu şəraitdə ABŞ kəşfiyyat orqanları Filippinə polkovnik-leytenant Edvard Lansdeyli göndərdi. O, psixoloji müharibə və qeyri-ənənəvi əməliyyatlar sahəsində tanınmış fiqurlardan biri olmaqla MKİ-də Xüsusi Səlahiyyətli qismi ilə ad çıxardı.
Lansdeylin əsas məqsədi yalnız silah gücünə deyil, yerli əhalinin inanclarını və mədəni dəyərlərini öyrənərək psixoloji təsir gücünü artırmaq idi. Bu kontekstdə Asvanq adlı mifin kəndlilər arasında dərin qorxu mənbəyi olduğu aşkarlandı. İnanclara görə Asvanq su basmış bataqlıqlarda yaşayan və insan qanı içən, hətta insan ətini də yeyən varlıq hesab edilirdi.
Kəşfiyyatçılar bu inanısı yoxlamaq və qorxu yaratmaq məqsədilə yerli sakinlər Qeyri-ənənəvi üsullardan istifadə etdi. Hədəflənmiş bölgədəki kəndlərə yerləşdirilən agentlər partizanların mövqeyinə yaxın yerlərə girdilər və gecə “Asvanq”ın gecələrlə ortaya çıxdığını iddia edən paylaşım, söz-söhbət kimi yayıdılar. Başlanğıcda bu zarafat kimi qarşılandı, lakin zamanla qorxu toxumu güclənməyə başladı.
Daha sonra əməliyyat planının növbəti mərhələsində, əsir götürülmüş bir partizan üzərində psixoloji təsir göstərilmək üçün dəhşətli simulasiya həyata keçirildi. Cəsəd üzərində boğazın iki dərin deşiklərlə yarılması, başı aşağı asılmaq və qan sızdırılması kimi işarələrlə bu iddia olunan “vampir” motivi aşılandı. Ertəsi gün yoldaşlarını axtaranlar qarşılarında belə mənzərə ilə üzləşdilər: başı aşağı asılmış və qan izi olmayan cəsədin üzərində iki deşik vardı. Bu görünüş partizanlar arasında “Asvanq” qorxusunun güclənməsinə səbəb oldu.
Bəzi mənbələr, əməliyyatın davamında gecələr cəngəlliklərlə uçan təyyarələrdən səsucaldııcı vasitələrlə qorxuducu səslər yaydığını da göstərir. İddiaya görə ağacların arasından gələn iniltilər və yerli dildə anlaşılmaz pıçıltılar bu qorxunu daha da artırırdı.
Nəticədə partizanların mövqelərində psixoloji təzyiq yüksəlir, onlar hökumət qarşısında addım atmaqdan çox düşmən qorxusu ilə üz-üzə gəldilər. Hekayənin ən geniş yayılan versiyasına görə, bu təzyiq nəticəsində dəstələrin bir hissəsi cəngəlliyin dərinliklərinə çəkildi; silah-sursat və sənədlər isə arxada qaldı. Edvard Lansdeylin adı sonralar psixoloji müharibə sahəsindəki qeyri-ənənəvi üsulları ilə xatırlandı. Bu hadisə bəşəri qorxunun həqiqətən güclü bir hərəkət vasitəsi ola biləcəyini göstərən bir nümunə kimi yadda qalıb.
Qeyd edək ki, bu xronika və tarixi detallarla bağlı müzakirələr, Halloween ərəfəsində insanların qorxu mədəniyyətinə yenidən baxışını günə gətirir. Son illərdə isə qorxu maskalarını taxan insanlar müxtəlif ənənəvi simvollara müraciət etsə də, tarixin bu hekayəsi qorxunun yalnız zirehi və silahı ilə deyil, zehnimizdə yaradılan təcrübə ilə də təsirli ola biləcəyini xatırladır.
