Azərbaycanın milli valyutası manatın tarixi sürətlə dəyişsə də, adı və mənşəyi ilə bağlı suallar hələ də maraq doğurur. Tarix boyu müxtəlif dövrlərdə hökmdarlıq edən dövlətlərdə pul vahidlərinin adı və forması müxtəlifлик göstərib. Hazırkı manatın mənşəyinə dair dərin müzakirələr davam edir və bəzi nəzəriyyələr qədim dövrlərdən gələn izlərə işarə edir.

Məbə diqqətə alınan mənbələrə görə, XII əsrə qədər Şirvanşahlar və Atabəylər dövründə gümüş sikkələr üzərində işlənən təsvirlər və imitə olunmuş sikkə nümunələri mövcud olub. Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərində gümüş sikkələr, Səfəvilər dövründə isə zərb edilmiş gümüş və qızıl sikkələr tədavüldə olub. Xanlıqlar dönəminə keçəndə Qarabağ, Şirvan, Quba, Bakı və Şəki xanlıqlarında müxtəlif adlar altında sikkə istehsalı davam etdirilib.

1918-ci ildə Bakı Bələdiyyəsi tərəfindən buraxılan kağız pullarla Azərbaycanda müstəqil pul təsərrüfatı başlanıb. Doğrultuda 5, 15 və 50 qəpiklik xırda pul üzərində, eləcə də 1, 3, 5, 10 və 25 manatlıq iri bələdiyyə pulları tədavüldə olub. Zamanla Azərbaycan Dövlət Bankı tərəfindən 25, 50, 100 və 250 manatlıq əskinaslar dövriyyəyə buraxılıb.

Sovet dövründə isə 1920-ci ildə Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının adından ikinci emissiya həyata keçirilib və 25, 50, 75, 100, 250 nominalında rubllar dövriyyədə olub. Üç pul islahatı (1947, 1961, 1991) zamanı manat adlandırılan valyuta istifadəyə verilib.

Müstəqillik dövründə isə 1992-ci ildən etibarən 1, 5, 10, 50, 100 və 250, 500, 1000 manatlıq kağız əsginaslar tədavüldədir. Əlavə olaraq 5, 10, 20 və 50 qəpiklər də hərracda yer alıb. İlk manat əsginaslarının eskizləri azərbaycanlı xalçaçı-rəssam Eldar Mikayılzadə tərəfindən hazırlanıb. 2006-cı ildə isə bu günlərdə istifadə olunan milli valyuta aksiya olunub.

Qeyd etmək lazımdır ki, manat adının qaynağına dair ehtimallar müxtəlif ola bilər: bu mövzu ilə bağlı fərqli fikirlər ortaya çıxır, yunan ilahəsi Monetanın adını gətirən əlaqələr bəzən müzakirə olunur. Digər tərəfdən, bu sözün kökündə olan “monet” və ingilis dilində “money” kimi mənbələrin zəmanəvi şərhində də izlər tapılır.

Bir çox mənbə Mərkəzi Bankın, Prezident Kitabxanasının və Milli Elmlər Akademiyasının Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin materiallarına istinad edir və manatın tarixi buna işıq salar.

Qısa şəkildə, hazırkı manatın əsası 2006-cı ildə qoyulub və 5000 manatlıq köhnə pulla müqayisədə bu günki dəyər ən doğru ölçü ilə ifadə olunur.