Xəzər dənizinin səviyyəsinin tarixin ən aşağı həddinə enməsi ilə bağlı mütəxəssis rəyi yayılıb. Həmin hədsiz dəyər 1977-ci ildə qeydə alınmış və okean səviyyəsindən 29 metr aşağı olmuşdur. Bu rekorddan ən azı 48 il keçdikdən sonra yenilənən göstərici indilərdə 29.1–29.2 metr aşağı olmaqla ölçülür.
Coğrafiya İnstitutunun “Xəzər dənizinin coğrafiyası” laboratoriyasının müdiri Səid Səfərov bildirib ki, dənizin geri çəkilməsinin müxtəlif səbəbləri mövcuddur. Onun sözlərinə görə, bu proses qapalı su hövzəsi olan Xəzərin su balansından asılıdır: hövzdə daxil olan və sərf olunan suyun fərqi dənizin səviyyəsini müəyyən edir. Hazırda Volqa çayı və digər üzərinə axan sular həmin hövzəyə genişmiqyaslı istifadə üçün yönəldilir. Bununla yanaşı, Volqa üzərindəki iri su anbarları su səviyyəsinin qorunmasını tələb edir və bu, dənizə gətirilən suyun miqdarını azaldır.
İqlim şəraiti də bu prosesi sürətləndirir: qlobal istiləşmə səbəbi ilə buxarlanma artır, xüsusən Şimali Xəzərin şimal bölgələrində yay aylarında daha intensiv baş verir. Yağışların rolu isə nisbətən azdır.
Səfərov hesab edir ki, Paris Sazişinin hədəflərinə əməl olunsa belə əsrin sonunadək dənizin səviyyəsi 8–9 metr, ən pis ssenarilərdə isə 18–19 metr aşağı düşə bilər. Bu, Xəzər dənizi və ətraf bölgələr üçün fəlakətli nəticələr doğura bilər.
Belə senari çərçivəsində Bakı bulvarı dənizdən 20–30 kilometr uzaqda qala bilər; dənizin çəkilməsi ilə yeni infrastrukturların qurulması tələb olunacaq. Gəmiçiliyin və dəniz nəqliyyatının da çətinliklərinin artacağı proqnozlaşdırılır. Şimali Xəzər üzrə orta dərinlik hazırda təxminən 5 metr, ən dərin hissələrində isə 20–22 metrə çatır. Dəniz səviyyəsinin daha da aşağı düşməsi ilə bölgədə gəmi hərəkəti çətinləşəcək və müəyyən sahələr quruyacaq. Xəzər enerji resursları — neft və qaz hasilatı ilə bağlı infrastruktur da səviyyə dəyişikliklərindən asılı olacaq. Hasilat və nəqliyyat məsələlərinin davamlılığı üçün əlavə layihələr və maliyyə sərmayələri zəruridir.
Qeyd edək ki, bu proqnozlar mövcud hesablamalara əsaslanır və iqlim tərəfdaşlıqlarının yerinə yetirilməsində müxtəlif ssenarilər ehtimalını göstərir.
