Xəzər dənizinin səviyyəsinin XX əsrdə ən aşağı həddə çatdığı 1977-ci il rekordu yenilənə bilər. Hazırda dənizin səviyyəsi okean səviyyəsindən 29,1–29,2 metr aşağı düşüb. Bu nəticə Coğrafiya İnstitutunun “Xəzər dənizinin coğrafiyası” laboratoriyasının müdiri Səid Səfərovun «Kaspi» qəzetinə verdiyi müsahibədən əldə edilib.
Səfərovun sözlərinə görə, Xəzərin çəkilməsinin səbəbləri çoxşaxəlidir. Birincisi antropogen amillərdir: qapalı su hövzəsi olduğundan dənizin səviyyəsi əsasən su balansından asılıdır – hovza daxil olan və itirilən su arasındakı fərq. Hazırda Volqa çayı və Xəzərə tökülən digər çayların sularından geniş istifadə edilməsi və bu hövzələrdə iri su anbarlarının olması suyun dənizə çatdırılan həcminin azalmasına səbəb olur. Sənayedə suyun qorunması üçün anbarlarda müəyyən həddin saxlanılması da tələb olunur. Bu isə dənizə gətirilən suyun azalmasına yol açır.
İqlim amilləri də bu prosesi gücləndirir. Qlobal istiləşmə və temperatur artımı dənizin səthindən buxarlanmanı artırır; Şimal hövzələrində temperatur artımı yay aylarında buxarlanmanı gücləndirir. Yağışların Xəzər su balansına təsiri isə nisbətən azdır. Çayların gətirdiyi suyun həcmindən və buxarlanmadan asılı olan gələcək aqibətə görə hesablamalar aparılır.
Hazırkı layihə proqnozlarına əsasən əsrin sonuna qədər Xəzərin səviyyəsinin 8–9 metr aşağı düşməsi mümkün olsa da, bu rəqəm iqlim öhdəlikləri yerinə yetirilməzsə 18–19 metrə qədər də arta bilər. Belə ssenarilərin ən mənfi təsirləri arasında Bakı bulvarının dənizdən 20–30 kilometr uzaqlaşması, yeni infrastruktur layihələrinin və əlavə maliyyə vəsaitinin zəruriliyi göstərilir.
Dənizin aşağı səviyyəsi enerji sektoru üçün də çağırışlar doğuracaq: Xəzərdə neft və qaz hasilatı ilə yanaşı, müvafiq infrastrukturlar da dənizin müəyyən səviyyə və dərinliyinə uyğun qurulub. Səviyyənin kəskin azalması bu sahələrin fəaliyyətinə təzyiq göstərəcək; nəqliyyat və hasilat sistemlərinin davamlı işləməsi üçün əlavə həllər və infrastruktur tələb olunacaq.
Qeyd olunur ki, hazır məqamda Şimali Xəzərdə gəmiçilik çətinlikləri müşahidə olunur. Xəzərin və Volqa çayının əlaqəsinin kəsilməsi ehtimalını nəzərə alaraq, gələcəkdə yeni logistika və enerji layihələrinin zəruriliyi vurğulanır.
