Xəzər dənizinin səviyyəsinin enməsi region üçün ekoloji və iqtisadi risklər yaratmağa davam edir. Coğrafiya mütəxəssisləri və monitorinqlərin nəticələri Bu gedişatın dəniz sahillərinə, biomüxtəlifliyə, gəmiçiliyə və enerji infrastrukturuna təsir göstərdiyini göstərir. Oxu.Az-ın məlumatına görə, laboratoriya müdiri Səid Səfərovun verdiyi açıqlamalarda dənizin səviyyəsinin əlaqəli rekordlar üzrə aşağı düşməsi qeyd olunur.
Xəzərin səviyyəsi XX əsrdə ən aşağı həddə 1977-ci ildə olub və o zaman okean səviyyəsindən 29 metr aşağı düşmüşdü. Hazırda bu göstərici 29.1–29.2 metr aralığında dəqiqləşdirilir. Yaz aylarında yağan yağışlar ləngimə yaratsa da, iyundan etibarən azalma prosesi davam edib. Bir sıra müşahidə məntəqələri artıq 29 metr həddindən aşağı göstəricilər qeydə alıb.
Ekspertlər bu azalmanın çoxsaylı səbəblərinin olduğuna diqqət çəkir. Antropogen amillər, yəni insanların su balansına təsiri xüsusilə önə çıxır. Dəniz qapalı hövzə olduğundan hövzəyə daxil olan və itirilən su arasındakı fərq dənizin səviyyəsinə birbaşa təsir edir. Volqa və digər çayların təsərrüfat məqsədləri üçün istifadəsi ilə birlikdə, çay hövzələrindəki iri su anbarlarının ovqatı suyun Xəzərə çatdırdığı həcmi azaldır. Bu səbəbdən dənizin üzərinə götürdüyü su azalmaqdadır. İqlim dəyişmələri də bu prosesi sürətləndirir; buxarlanma yüksəlir və yay aylarında xüsusilə Volqa hövzəsində temperatur artımı bu prosesi gücləndirir.
Xəzərin çəkilməsinə münasibət bildirən ekspertlər əhalinin artımı, sahilyanı şəhərlərin böyüməsi, kanalizasiya və sənaye tullantılarının dənizə axıdılması kimi amilləri də önə çəkirlər. Çirklənmə dərəcəsi suyun keyfiyyətinə və bioloji həyatı üzərində hədəflər yaradır. Xəzərdə yaşayan balıq növləri, planktonlar və su bitkiləri üzərində təsir fərqlənir; bəzi növlər əlverişli şəraiti tapsalar da, başqaları üçün bu vəziyyət təhlükəli ola bilər. Xəzərin çirklənməsi Bakı buxtasında və Volqa çayı üzərində daha çox hiss olunur.
Səviyyə azalması sahilyanı zonalarda ən çox Neftçala və yaxın ərazilərdə üzə çıxır. Astarada sahil 35 metr, Lənkəranda 45 metr geri çəkilib ki, bu dəyişiklik sahilin maililiyi ilə əlaqələndirilir. Gələcəkdə dənizin çəkilməsi yeni infrastruktur və torpaq sahələrinin yaranmasına səbəb ola bilər; həm də enerji infrastrukturunun davamlı işləməsi üçün əlavə tədbirlər tələb olunur.
Gələcək proqnozlar CMIP6 modellərinə əsaslanır. Paris Sazişinin hədəflərinə əməl olunarsa belə, əsrin sonuna kimi dənizin səviyyəsi 8–9 metr aşağı düşə bilər; öhdəliklər tam yerinə yetirilməzsə, bu rəqəm 18–19 metrə qədər arta bilər. Belə ssenarilər Bakı bulvarı kimi sahilyanı zonalarda mənzərəni kökündən dəyişdirə bilər. Şimali Xəzərdə gəmi hərəkətinə və enerji çıxarılmasına ciddi təsirlər müşahidə olunur.
Çayların suyunun istifadəsi və enerji siyasəti məsələlərinə gəlincə, hövzələr arası su balansını qorumaq vacibdir. Su ehtiyatlarının səmərəli idarə olunması, irriqasiya və enerji siyasətində dəyişikliklər tələb edir. Rusiyanın su elektrik stansiyalarının fəaliyyəti yenidən qiymətləndirilməli, bəzi hallarda qazla işləyən elektrik stansiyaları ilə müvəqqəti əvəzlənməsi düşünülə bilər. Kür və Volqa hövzələrinin su axını ilə bağlı səmərəli idarəçilik əvvəlcədən planlaşdırılmalıdır.
