Qafqaz News Bakupost.az-a istinadən xəbər verir ki, Azərbaycanda bəzi şəxslər iş imkanlarını itirmə, yaxud daha yüksək əməkhaqqı əldə etmək ümidi ilə əmək müqaviləsi olmadan işləməyi davam etdirirlər. Verilən məlumata görə, işəgötürənlər bəzən vergi və sosial sığorta ödənişlərindən yayınmaq məqsədilə əmək münasibətlərini rəsmiləşdirmirlər və bu, rəsmiləşdirmə olmadan davam edən əmək münasibətləri riskini artırır.
Ekspert Vüqar Şahinoğlu bildirib ki, bu durum həm işçi, həm də işəgötürən baxımından müəyyən maraqlar üzərində qurulmuşdur. Bəzi hallarda işçilərə müqaviləsiz işləndikdən sonra rəsmiləşdiriləcəyi vəd edilir, bəzən isə müqaviləsiz işləmək müqabilində daha yüksək əməkhaqqı təklif olunur. Nəticədə işçi iş imkanını qorumaq üçün bu şərtlərə razılaşır.
Hökümət və hüquq-mühafizə baxımından isə ekspertin sözlərinə görə, əmək müqaviləsi ilə çalışanlarla yanaşı, məcburi dövlət sosial sığorta haqları və digər vergilər də ödənməlidir. Bu öhdəliklər ümumi əmək xərclərini artırır; bəzən işəgötürənlər həmin xərclərdən yayınmaq üçün qeyri-rəsmi razılaşmalara üstünlük verirlər. Amma bu yanaşma bütün işəgötürənlərə aid sayılmır.
Mütəxəssis vurğulayır ki, müqaviləsiz işləmək ilkin baxışda problem kimi görünməsə də, sonradan işçi üçün çətinliklər yarada bilər: əməkhaqqının ödənilməməsi, işdən çıxarılma və məzuniyyət hüququ ilə bağlı mübahisələr zamanı faktiki əmək münasibətlərinin mövcudluğunu sübut etmək lazım gəlir. Əgər əmək fəaliyyəti və sosial sığorta ödənişləri rəsmiləşdirilməzsə, gələcək pensiya təminatı və xəstəlik hüquqları kimi sahələrdən də təsirlənir.
Ekspert qeyd edir ki, əmək müqaviləsinin olmaması şəxsin hüquqlarını avtomatik itirməsi mənasına gəlmir. Belə vəziyyətlərdə işçi yazışmalarını, WhatsApp mesajlarını, bank köçürmələrini, iş qrafiklərini və ona verilən tapşırıqları sübut kimi saxlayaraq hüquqlarını müdafiə edə bilər. İş yerindən çəkilən foto və videolar ilə şahid ifadələri də sübutların qiymətləndirilməsində rol oynayır; hüquqi qiymət isə konkret vəziyyətdən asılıdır.
Vüqar Şahinoğlu Əmək Məcəlləsinin 7-ci maddəsinin 2-ci hissəsi və 49-cu maddəsi ilə rəsmiləşdirmə qaydalarının müəyyənləşdirildiyini, İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 192.1-ci maddəsi üzrə cezaların isə işə cəlb edilməsinə görə fərqli məbləğlər üzrə tətbiq oluna biləcəyini bildirdi. Əgər işçi hüquqlarının pozulduğunu düşünürsə, Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinə müraciət edə, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin 142 Çağrı Mərkəzindən məlumat əldə edə və ya DOST mərkəzlərinə üz tuta bilər. Müraciət zamanı iş yerinin adı, işlənilən müddət, görülən işin xarakteri, əməkhaqqı ilə bağlı razılaşma və sübutlar bildirilə bilər. Dövlət qurumunun qərarı ilə razılaşmayan şəxs məhkəməyə də müraciət edə bilər.
Ekspert problemi həll etmək üçün əmək qanunvericiliyinin tətbiqinin gücləndirilməsi, qanun pozuntularına yol verənlərə qarşı məsuliyyət tədbirlərinin effektiv icrası və mütəmadi yoxlamaların aparılmasını təklif edir. Məqsəd yalnız cərimə tətbiqindən qaçmaq yox, işəgötürənlərdə əmək münasibətlərinin qanuni şəkildə rəsmiləşdirilməsi məsuliyyətinin formalaşmasıdır.
