QafqazNews Demokrat.az-a istinadən xəbər verir ki, müstəqilliyin ilk illərində Azərbaycan siyasi və iqtisadi böhranla, parçalanma və dövlətçiliyin itirilməsi təhlükəsi ilə üzləşmişdi. Həmin dövrdə verilən qərarlar ölkənin gələcək inkişafına təsir göstərən mühüm mərhələ oldu.
Xalqı ümumi məqsəd və milli maraqlar ətrafında birləşdirəcək siyasi iradəyə ehtiyac yaranmışdı. Heydər Əliyevin rəhbərliyə qayıdışı müstəqil dövlətin inkişaf yolunun müəyyənləşməsində rol oynadı. Onun formalaşdırdığı Azərbaycançılıq ideologiyası ölkənin sonrakı uğurları üçün siyasi-ideoloji əsaslardan birinə çevrildi.
### Dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi və milli məfkurə
1990-cı illərin əvvəlində Azərbaycanda siyasi qarşıdurma, iqtisadi geriləmə, Ermənistanın hərbi təcavüzü və bəzi bölgələrdə separatçı meyillər müstəqilliyi təhdid edirdi. İdarəçilik böhranı, vahid komandanlıqla işləyən ordunun olmaması və siyasi qüvvələr arasındakı mübarizə ölkəni vətəndaş müharibəsi təhlükəsi ilə üz-üzə qoymuşdu.
Müstəqilliyin taleyinin qeyri-müəyyən olduğu şəraitdə Heydər Əliyev xalqın tələbi ilə hakimiyyətə qayıtdı. Dövlət idarəçiliyində sabitliyin yaradılması, silahlı qüvvələrin vahid komandanlığa tabe edilməsi, qanunsuz silahlı dəstələrin ləğvi və dövlət qurumlarının gücləndirilməsi istiqamətində addımlar atıldı. 1994-cü ilin mayında atəşkəs əldə olunandan sonra ölkə iqtisadi və siyasi quruculuğa daha çox diqqət yetirə bildi.
Dövlət idarəçiliyinin bərpası ilə yanaşı, milli həmrəyliyin və ortaq dəyərlərə söykənən ideoloji platformanın yaradılması da əsas məqsədlərdən idi. Bu ehtiyac Azərbaycançılıq məfkurəsinin formalaşmasına zəmin yaratdı.
Azərbaycançılığın əsasını birləşdirici yanaşma təşkil edir. O, insanları dini, dil və etnik mənsubiyyətinə görə ayırmır; Azərbaycan dövlətinə, Vətənə və ümumi milli mənafelərə bağlılığı önə çəkir. Bu baxımdan insanın etnik və ya dini kimliyindən çox ölkənin müstəqilliyinə, dövlətçiliyinə və gələcəyinə münasibəti əsas sayılır.
Bu ideoloji xətt müxtəlif xalqların və dini icmaların nümayəndələrinin cəmiyyətdə bərabərhüquqlu şəkildə yaşamasına və ümumi maraqlar ətrafında həmrəy olmasına əsaslanır. Azərbaycan tarixən mədəniyyətlərin, dinlərin və sivilizasiyaların qovuşduğu məkan olub. Heydər Əliyev bu xüsusiyyəti ժամանակակից dövlətçilik düşüncəsinin բաղկացուցիչ hissəsinə çevirdi.
Nəticədə Azərbaycançılıq ազգային kimliyin ifadəsi, dövlətin ideoloji dayağı, cəmiyyət daxilində mənəvi bağ və gələcək nəsillərə ötürülən dövlətçilik irsi kimi möhkəmləndi.
### İqtisadi strategiya, diplomatiya və ordu quruculuğu
Heydər Əliyevin dövlətçilik siyasətində iqtisadi inkişaf mühüm yer tuturdu. Siyasi müstəqilliyin qorunması üçün iqtisadi müstəqilliyin də təmin edilməsi vacib hesab edilirdi.
1994-cü il sentyabrın 20-də imzalanan “Əsrin müqaviləsi” ölkənin müasir tarixində əhəmiyyətli dönüşlərdən biri oldu. Xəzərin Azərbaycan sektorundakı “Azəri”, “Çıraq” və “Günəşli” yataqlarının birgə işlənməsi və hasilatın pay bölgüsü üzrə saziş aparıcı neft şirkətlərini Azərbaycana cəlb etdi. Bununla ölkə təbii sərvətlərindən milli maraqlar naminə istifadə edərək uzunmüddətli iqtisadi inkişaf xəttini müəyyənləşdirdi.
Daha sonra Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəməri və başqa beynəlxalq enerji layihələri həyata keçirildi. Bu layihələr Azərbaycanın geosiyasi və geoiqtisadi əhəmiyyətini artırdı.
Xarici siyasətdə ölkənin müstəqil mövqeyini möhkəmləndirmək, ərazi bütövlüyünü və suverenliyini qorumaq əsas istiqamətlər idi. Böyük dövlətlər, beynəlxalq qurumlar və regional güc mərkəzləri ilə əlaqələrin inkişafı, enerji diplomatiyasının qurulması, beynəlxalq layihələrdə iştirakın genişləndirilməsi bu siyasətin tərkib hissəsini təşkil edirdi. Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin beynəlxalq gündəmdə tanıdılması və Azərbaycanın mövqeyinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması üçün də tədbirlər görülürdü.
Ordu quruculuğu da dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən sayılırdı. Vahid komandanlıq sisteminin yaradılması, nizami ordunun formalaşdırılması, hərbi təhsilin inkişafı və Silahlı Qüvvələrin institusional əsaslarının gücləndirilməsi sonrakı illərdə hərbi potensialın artırılmasına şərait yaratdı. Bu işlər iqtisadi və hərbi baxımdan dayanıqlı, müstəqil dövlət qurmaq məqsədinə xidmət edirdi.
### İlham Əliyev dövründə siyasətin davamı
Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi siyasi xətt Prezident İlham Əliyev tərəfindən davam etdirildi. İqtisadi imkanların artırılması, müdafiə sənayesinin inkişafı, ordunun yenilənməsi, beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi və işğal altında olan torpaqların azad edilməsi dövlət siyasətinin prioritetləri sırasında yer aldı.
Müasir silah və texnologiyaların alınması, hərbçilərin peşəkarlığının yüksəldilməsi, xüsusi təyinatlı qüvvələrin hazırlanması və döyüş hazırlığının artırılması ordunun potensialını yeni səviyyəyə çatdırdı. Eyni zamanda, vətənpərvərliyin gücləndirilməsi və gənс nəslin milli-mənəvi dəyərlərə bağlı böyüməsi diqqətdə saxlanıldı.
### 44 günlük müharibə və milli birlik
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi 44 gün davam etdi və 30 illik işğala son qoyuldu. Noyabrın 8-də Şuşanın azad edilməsi döyüşlərin gedişində həlledici hadisə oldu.
Qələbəyə müasir ordu, iqtisadi imkanlar, diplomatik fəaliyyət, strateji idarəçilik və xalqla ordunun birliyi töhfə verdi. Bu amilləri bir araya gətirən mənəvi dayaqlardan biri Azərbaycançılıq məfkurəsi idi. Müharibə zamanı ölkənin müxtəlif bölgələrində yaşayan, fərqli dini və etnik kimliklərə malik insanlar ortaq məqsəd uğrunda birджылды. Cəbhədə xidmət edənlər, arxa cəbhədə çalışanlar, şəhid ailələri və xaricdəki soydaşlar özlərini vahid xalqın, dövlətin və Vətənin təmsilçiləri kimi gördü.
Prezident İlham Əliyev 2022-ci ilin idman yekunlarına həsr olunan tədbirdə belə demişdi: “Tarixi Zəfərimiz hər bir azərbaycanlı üçün, hər bir vətəndaş üçün, bütün dünya azərbaycanlıları üçün qürur mənbəyidir. Biz gələcək nəsli də vətənpərvərlik ruhunda tərbiyə edəcəyik, necə ki, bunu həmişə etmişik və elə gözəl gənc nəsil yetişdirmişik ki, həm idman arenalarında ölkəmizin bayrağını qaldırır, həm də döyüş meydanında. İkinci Qarabağ müharibəsində iştirak edənlərin mütləq əksəriyyəti gənclər idi - bizim siyasətimiz əsasında yetişən, həm cəmiyyətdə, həm də ailələrdə gözəl tərbiyə alan gənclər idi”.
Bu çıxışda Vətənə bağlılığın yalnız hərbi xidmətlə məhdudlaşmadığı vurğulanır. Dövlətçilik şüuru, milli kimlik və vətənpərvərlik Azərbaycançılıq ideologiyasının əsaslarını təşkil edir. Bu dəyərlər müharibədə iştirak edən gənclərin yetişməsində mühüm rol oynayıb.
Şuşanın azad edilməsindən sonra xalqa müraciət edən İlham Əliyev isə belə söyləmişdi: “Mən bu gün ulu öndər Heydər Əliyevin məzarını ziyarət etdim, onun ruhu qarşısında baş əydim. Ürəyimdə dedim, xoşbəxt adamam ki, ata vəsiyyətini yerinə yetirdim. Şuşanı azad etdik! Bu, böyük Qələbədir! Bu gün şəhidlərimizin, Ulu Öndərin ruhu şaddır! Gözün aydın olsun Azərbaycan! Gözünüz aydın olsun dünya azərbaycanlıları!”
Dövlət başçısının Zəfər günü Heydər Əliyevin məzarını ziyarət etməsi qələbəyə gedən yolda Azərbaycançılıq ideologiyasının əhəmiyyətini ifadə edən məqam kimi təqdim olundu.
### Suverenliyin bərpası və gələcək vəzifələr
44 günlük müharibə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasında həlledici mərhələ olsa da, dövlət suverenliyinin ölkənin bütün ərazisində təmin edilməsi məsələsi gündəmdə qalırdı. 2023-cü il sentyabrın 19-20-də keçirilən antiterror əməliyyatından sonra Qarabağda separatizmə son qoyuldu və suverenlik ölkənin bütün ərazisində bərpa edildi.
Beləliklə, 1990-cı illərin սկզբում müstəqilliyini պաշտպանելու համար ciddi sınaqlarla üzləşən Azərbaycan, 30 il sonra ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam bərpa etmiş dövlətə çevrildi. Այս գործընթացում Azərbaycançılıq ortaq mənəvi-siyasi platforma rolunu oynadı. Dövlətin gücü təkcə iqtisadi imkan və müasir silahlarla deyil, milli maraqları anlayan və ümumi gələcək naminə birləşən xalqla da bağlıdır.
Bu gün qarşıda azad edilmiş ərazilərin bərpası, Böyük Qayıdışın həyata keçirilməsi, iqtisadi inkişafın davamı, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və gənclərin dövlətçilik ruhunda yetişdirilməsi kimi vəzifələr dayanır. Azad edilmiş torpaqları qorumaq və inkişaf etdirmək də onların azad olunması qədər mühüm məsuliyyətdir. Bu işlərin davamlılığı üçün ideoloji birlik vacibdir və onun əsasını Azərbaycançılıq məfkurəsi təşkil edir.
Heydər Əliyevin formalaşdırdığı və Prezident İlham Əliyevin davam etdirdiyi Azərbaycançılıq ideologiyası ölkənin gələcək inkişafı və uğurları üçün istiqamətverici məfkurə olaraq qalır.
