QafqazNews Konkret.az-a istinadən xəbər verir ki, Qazaxıstanda dövlət korporasiyalarının yüksək vəzifəli rəhbərlərinin həbsi rüşvət və qanunsuz gəlirlərin gizlədilməsi üsulları barədə müzakirələrə səbəb olub. İctimaiyyətdə korrupsionerlərin niyə nağd puldan istifadə etdiyi, kriptovalyuta və elektron pul kisələrinə üstünlük vermədiyi sualı yaranıb.
Məqalədə vurğulanır ki, rəqəmsal maliyyə alətləri cinayətkarlar üçün mütləq təhlükəsizlik yaratmır. Blokçeyndəki əməliyyatlar iz buraxa, müvafiq analitika və hüquqi vasitələr olduqda izlənə bilər.
Rəqəmsal sistemlərdə izlənmə imkanları
Mətnin müəllifinin fikrincə, rəqəmsal xidmətlər gündəlik əməliyyatları asanlaşdırmaqla yanaşı, maliyyə hərəkətləri, əlaqələr və insanların fəaliyyəti barədə geniş məlumat toplayır. Bəzi yeni texnologiyaların beynəlxalq miqyasda yayılmasında xüsusi xidmət orqanları ilə bağlı strukturların rol oynaya biləcəyi də irəli sürülür. Bu xidmətlər geniş istifadə olunduqdan sonra yaranan məlumatlar dövlət qurumlarının imkanlarını artıra bilər.
Məqalədə ABŞ Milli Təhlükəsizlik Agentliyinin Fort-Middəki qərargahı nümunə göstərilir. Orada maliyyə əməliyyatlarının, aktivlərin və pul kisələrinin hərəkətinə dair məlumatların izlənə biləcəyi qeyd olunur.
ABŞ Maliyyə Nazirliyinin rəhbəri Skott Bessent “İqtisadi qəzəb” əməliyyatı çərçivəsində İran rəhbərliyi və İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) ilə əlaqəli kriptoaktivlərin müsadirəsi və bloklanması barədə açıqlama verib. Bunun ardınca İranla bağlı rəqəmsal aktivlərə ciddi məhdudiyyətlərin tətbiq olunduğu bildirilir.
Həmçinin 2026-cı ilin aprelində ABŞ Maliyyə Nazirliyinin blokçeyn üzrə analitikləri və Tether şirkətinin köməyi ilə İran Mərkəzi Bankı ilə əlaqəli kriptovalyuta hesablarında yüz milyonlarla dollar dondurulub. Bu nümunələr rəqəmsal əməliyyatların anonimliyinin təmin olunmadığını göstərir.
Fiziki vasitələrə maraq qalır
Müəllif köhnə üsulların da istifadə olunduğunu sadalayır: düyməli telefonlar, göndərilməmiş elektron məktub qaralamaları, yazı makinaları, kağız qeydlər, nağd pul və qızıl. Bunların rəqəmsal iz buraxmadığı bildirilsə də, heç biri tam məxfilik və təhlükəsizlik vədi vermir; sadəcə fərqli nəzarət mexanizmlərinə tabedirlər.
ABŞ-da korrupsiya və narkotik dövriyyəsinə qarşı əməliyyatlarda iri məbləğdə nağd pul, qızıl və qiymətli əşyaların müsadirə edilməsi də bu mövzuya nümunə kimi göstərilir.
Virciniyada FTB agentləri 2026-cı ilin mayında Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin keçmiş əməkdaşı Devid Raşın evində axtarış aparıblar. Oktyabrda Raşın təqsirini etiraf etdiyi bildirilib. Axtarış zamanı 2 milyon dollar nağd pul, ümumi dəyəri 40 milyon dolları keçən təxminən 300 qızıl külçə və 35 lüks saat götürülüb. İstintaq Raşı iş xərcləri adı ilə dövlət vəsaitlərini mənimsəməkdə şübhəli bilir.
ABŞ Ədliyyə Nazirliyi noyabrın əvvəlində hakim Luis Benites Alkantaranın 2 milyon dollar rüşvət almaq ittihamı ilə həbs olunduğunu açıqlayıb. İstintaqın iddiasına görə, ödəniş keçmiş olimpiyaçı Rayan Veddinqlə əlaqələndirilən böyük narkotik şəbəkəsinin rəhbərlərindən birinin həbsdən çıxmasına kömək etmək üçün nəzərdə tutulmuşdu. Bu işdə daha əvvəl də şəbəkənin onlarla üzvü saxlanılıb, milyonlarla dollar nağd pul, silah, narkotik və lüks əşyalar müsadirə edilib.
Digər nümunələrdə də böyük məbləğlər nağd saxlanılıb. Massaçusetsdə TelexFree maliyyə piramidası ilə bağlı araşdırma zamanı şübhəlilərdən birinin evində çarpayının karkasında, döşəyin altında 20 milyon dollar tapılıb.
Mayami-Leyksdə isə narkotiklərlə mübarizə idarəsinin dəstəyi ilə polis bitki yetişdirmə avadanlığı və məhsulları satan mağaza sahibinin evindən 24 milyon dollardan artıq pul götürüb. Vəsait plastik vedrələrə yığılaraq çardaqda saxta divarın arxasında gizlədilmişdi.
Məqalədə bu hadisələr cinayət gəlirlərinin rəqəmsal alətlərlə gizlədilməsinin hər zaman daha etibarlı seçim olmadığını göstərən faktlar kimi təqdim olunur. Müəllif 1980-ci illərin sonlarında, xüsusilə 1987-ci il fond bazarı böhranından sonra biznes çevrələrində qeyri-maddi aktivlərin, səhmlərin, bank hesablarındakı pulların və kredit xətlərinin böhran zamanı dəyər itirə və ya əlçatmaz ola biləcəyi düşüncəsinin gücləndiyini qeyd edir.
Mətndə fiziki nağd pul və qiymətli metalların müəyyən şərtlərdə sahibinə daha çox sərbəstlik verə biləcəyi bildirilir. Biznesdə işlənən “CASH IS KING!” — “Nağd pul kraldır!” ifadəsi də bu yanaşmanı ifadə edir. Müəllif Qazaxıstanda saxlanılan şəxslərə istehza ilə yanaşmamağa çağırır və onların ənənəvi üsullara üstünlük verməsini bu sahənin xüsusiyyətlərini bilmələri ilə əlaqələndirir.
