QafqazNews JAMnews-a istinadən xəbər verir ki, Böyük Britaniya ilə Azərbaycan arasında strateji tərəfdaşlıq barədə birgə bəyannamə 12 noyabrda Dublin şəhərində keçirilən Avropa Siyasi Cəmiyyəti sammitində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Britaniya Baş naziri Endi Burnham tərəfindən imzalanıb. Britaniya hökuməti sənədin mətni eyni gün nəşr edib.
Bəyannamə üç əsas istiqaməti əhatə edir: müdafiə və təhlükəsizlik; ticarət, investisiya və iqtisadi inkişaf; həmçinin təhsil və innovasiya. Sənədə əsasən, tərəflər bu sahələrdə irəliləyişi qiymətləndirmək üçün illik strateji tərəfdaşlıq görüşləri keçirəcəklər.
Sənəd 1994-cü il dostluq və əməkdaşlıq sazişi ilə 1998-ci il dostluq və tərəfdaşlıq bəyannaməsinə əsaslanır. Sənəddə müdafiə əməkdaşlığının təlim, qabiliyyət artırılması və interoperabillik sahələrində genişləndirilməsi, müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlıq imkanlarının araşdırılması nəzərdə tutulur. Həmçinin hüquq-mühafizə orqanları, sərhəd nəzarəti və hüquqi sistemin gücləndirilməsinə yönəlmiş məhkəmə və hüquqi əməkdaşlıq da nəzərdə tutulub.
İqtisadiyyat və enerji üzrə tərəflər Orta Marşrutun — Çinlə Avropa arasında Mərkəzi Asiya, Xəzər və Qafqaz vasitəsilə nəqliyyat dəhlizinin — inkişafını dəstəkləməyi planlaşdırırlar. Həmçinin bərpa olunan enerji, yaşıl maliyyələşmə və aşağı karbonlu texnologiyalar üzrə əməkdaşlıq nəzərdə tutulub. Bu sahələrdə əsas əməkdaşlıq platforması iki tərəfli Hökumətlərarası Ticarət və İqtisadi Əməkdaşlıq Komissiyası olacaq.
Təhsil və innovasiya üzrə sənəd ali və peşə təhsili, rəqəmsal bacarıqların inkişafı, dövlət qulluqçularının təhsili, süni intellekt və rəqəmsal idarəetmə sahələrində əməkdaşlığı nəzərdə tutur.
Bəyannamədə Britaniya tərəfi Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması istiqamətində atılan addımları alqışlayır və “davamlı sülh”ə nail olmaq səylərini dəstəklədiyini bildirir. Eyni zamanda, bütün öhdəliklərin icrası resursların mövcudluğundan və hər iki ölkənin daxili qanunvericiliyindən asılı olacaq.
Böyük Britaniya ilə Ermənistan arasında bu ilin mayında imzalanmış bəyannamə ilə müqayisədə əsas fərq üçüncü sahənin məzmunudur. Ermənistanla bəyannamədə üçüncü istiqamət “İdarəetmə və Demokratik Davamlılıq” adlandırılaraq demokratiya, insan hüquqları və qanunun aliliyi kimi məsələlərin qorunması, müstəqil media və vətəndaş cəmiyyəti üçün əlverişli mühitin yaradılması öhdəlikləri yer alır.
Azərbaycanla imzalanan bəyannamədə isə demokratiya, insan hüquqları və media ilə bağlı heç bir müddəa yoxdur. “Vətəndaş cəmiyyəti” termini yalnız iki ölkə arasında insan-to-insan əlaqələrin möhkəmləndirilməsi kontekstində bir dəfə qeyd olunur. Həmçinin Ermənistanla sənəddə razılaşmanın icrasını izləmək üçün birgə “Nəticə Çərçivəsi”nin hazırlanması nəzərdə tutulub; Azərbaycanla bəyannamədə isə belə mexanizm yoxdur, illik görüşlərə razılıq verilməsi ilə kifayətlənilib.
Bəyannamə imzalanarkən beynəlxalq ictimaiyyətin Azərbaycan daxilində jurnalistlərin həbsinə dair tənqidləri davam edirdi. Amnesty International bildirir ki, Meydan TV ilə bağlı saxlanılan 12 nəfər jurnalist fəaliyyəti ilə əlaqədar təqib olunur və onlardan bəzilərinin ciddi sağlamlıq problemləri var. Bu il fevral ayında həbsdə olan jurnalistlər Bakıdakı diplomatik nümayəndəliklərə, o cümlədən Britaniya səfirliyinə məhkəmə proseslərini izləməyi xahiş ediblər. Britaniya hökumətinin sənədin imzalandığını elan edən bəyanatında bu məsələ qeyd olunmayıb.
İqtisadi kontekstdə, Böyük Britaniya uzun müddət ölkəyə ən böyük xarici investorlar arasında olub, əsasən BP vasitəsilə. Azərbaycan rəsmilərinə görə, britaniyalı investisiyalar ölkə iqtisadiyyatına 39 milyard dolları ötüb. Lakin iki ölkənin ticarət dövriyyəsinə dair rəqəmlər fərqlidir: Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatına görə, bu ilin ilk doqquz ayında ticarət dövriyyəsi 3.72 milyard dollar olub. Britaniya hökumətinin statistikası isə 12 ay ərzində iyuna qədər mal və xidmət ticarətinin 1.2 milyard funt sterlinq olduğunu göstərir.
Bəyannamənin hazırlanması imzalanmadan xeyli əvvəl başlanmışdı: 2025-ci ilin avqustunda Britaniyanın Avropa məsələləri üzrə naziri Stephen Doughty Bakıya səfəri zamanı iki ölkənin münasibətlərinin strateji tərəfdaşlığa yüksəldilməsi barədə razılıq əldə etdikləri bildirilib. 2025-ci ilin dekabrında müdafiə işləri üzrə nazirlər səviyyəsində görüşlər, və bu ilin oktyabrında İqtisadi Əməkdaşlıq Komissiyasının iclasında sənəd mətninin razılaşdırıldığı açıqlanıb. Həmçinin iki ölkə nəqliyyat və rəqəmsal infrastrukturun inkişafı üçün yol xəritəsi imzalayıb.
Dublin görüşlərində Prezident İlham Əliyev həmçinin Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski, Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan və Bolqarıstan, Yunanıstan və Çexiya baş nazirləri ilə də görüşüb. Azərbaycan tərəfinə görə, Əliyev və Paşinyan Vaşinqtonda 2025-ci ilin avqustunda imzalanmış birgə bəyannamə çərçivəsində sülh gündəliyini, sərhədlərin delimitasiyasını, nəqliyyat əlaqələrini və TRIPP təşəbbüsünü müzakirə ediblər.
Hər iki bəyannamə Cənubi Qafqazda sülh prosesinə dəstək nəzərdə tutur. Lakin üçüncü əməkdaşlıq sahəsinin məzmunu — Ermənistanla demokratiya və idarəetmə, Azərbaycana yönəlik isə təhsil və innovasiya — iki sənəd arasında markaj fərqi kimi qalır. Azərbaycan insan haqları fəalları və müxalifət nümayəndələri hələlik bəyannamənin imzalanmasına münasibət bildirməyiblər.
