QafqazNews Haber Global-a istinadən xəbər verir ki, Orta Asiya, Qafqaz və Xəzər hövzəsində nəqliyyat koridorları, ticarət yolları və təhlükəsizlik siyasətləri üzərindən gedən rəqabət Çinindən Balkanlara qədər genişlənir və son vaxtlar diplomatik meydançalarda diqqətlə izlənən bir sıra hadisələr meydana çıxıb.

Ermənistan Parlamenti 28 oktyabr 2026-cı ildə ABŞ ilə razılaşdırılan Trump Beynəlxalq Sülh və Rifah Yolu (TRIPP) çərçivə sazişini 63 lehinə və 32 əleyhinə səslə təsdiq edib. Razılaşdırılmış TRIPP Development Company şirkətində ilkin olaraq səhmlərin 74 faizi ABŞ tərəfinə, 26 faizi isə Ermənistanə məxsus olacaq. Şirkətin ilk inkişaf və istismar müddəti 49 il olaraq müəyyən edilib; tərəflər razılaşsa, müddət əlavə 50 il uzadıla və Ermənistanın payı 49 faizə yüksələ bilər.

Bu qərara Tehrandan sərt reaksiya gəlib. 5 noyabr 2026-cı ildə İranın keçmiş Xarici İşlər naziri Əli Əkbər Velayəti Ettelaat qəzetində dərc edilmiş yazısında Trump Koridoruna qarşı çıxıb və İranın bölgədəki təhlükəsizlik maraqlarını vurğulayıb. Velayəti ABŞ Prezidenti Donald Tramp və müttəfiqlərinin İranın “qırmızı xətlərini” keçməsinə qarşı xəbərdarlıq edərək sərt ifadələr işlətdi. İranın əsas narahatlığı Ermənistan ilə İran sərhədinin statusu və nəqliyyat marşrutlarının nəzarətdə saxlanması məsələsidir.

İranın tənqidindən iki gün sonra, 7 noyabr 2026-cı ildə ABŞ Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM) Hazarı da əhatə edəcək yeni bir tapşırıq qüvvəsi olan Iron Gate-in yaradılmasını elan edib. Təxminən 20 hərbi və mülki personaldan ibarət olacaq bu bölmə Florida ştatının Tampa şəhərində fəaliyyət göstərəcək. CENTCOM komandiri Admiral Brad Cooperun göstərişi ilə formalaşan qrupun məqsədi İranın quru sərhədləri və Xəzər dənizi vasitəsilə inkişaf etmiş silah sistemləri, ikiüzlü (hərbi və mülki) texnologiyalar və sanksiya altındakı maddələrin daşınmasını əngəlləmək üçün qurumlararası əməkdaşlığı əlaqələndirməkdir. Struktur kəşfiyyat, sanksiyaların izlənməsi və qurumlararası koordinasiyaya əsaslanır.

Təhlilçilər Cənubi Qafqazdakı bu inkişafların Çin üçün də əhəmiyyətli olduğunu vurğulayır. Pekinin İpək Yolunun genişləndirilməsi üzrə təşəbbüsü çərçivəsində Orta Koridorun Orta Asiyadan Xəzərə, oradan Azərbaycana və Gürcüstana keçərək Türkiyəyə uzandığı qeyd edilir. Ekspertlərə görə Trump Koridorunun tamamlanması Azərbaycanın Ermənistanla həm sərhədə, həm də Naxçıvanla əlaqələrə təsir edə, Orta Koridora yeni bağlantı verə bilər; bununla belə layihənin Çin-in ticarət marşrutlarına nə dərəcədə təsir edəcəyi hələ dəqiqləşməyib.

Təhlükəsizlik tərəfi də vacib hesab olunur. Analitiklər bildirirlər ki, ABŞ-ın layihədə 74 faiz paya malik olması və Vaşinqtonun İranın şimalındakı loqistik xətlərə yönələn addımları koridorun təhlükəsizlik aspektlərini ön plana çıxarır. Eyni zamanda yeni marşrutun Türkiyənin Orta Asiya bazarlarına çıxışını asanlaşdıra biləcəyi də vurğulanır.

Beynəlxalq münasibətlər üzrə mütəxəssis Prof. Dr. Hasan Köni son inkişafları şərh edərək deyib: “Türkiyənin İranla enerji və nəqliyyat, Rusiya ilə enerji və ticarət, Çin ilə isə geniş iqtisadi əlaqələri var. Ermənistanın ABŞ ilə 49 illik razılaşması, İranın sərt reaksiyaları və CENTCOM-un yeni tapşırıq qüvvəsi Cənubi Qafqazdakı tarazlıqları təsir edə bilər. Koridorun istismar hüquqları, təhlükəsizlik qaydaları və digər ölkələrin ona çıxış şərtləri böyük əhəmiyyət kəsb edir.”