QafqazNews Konkret.az-a istinadən xəbər verir ki, Rusiyada benzin istehsalı ilə bağlı risklər artır. Omsk və Volqoqraddakı neft emalı zavodlarına (NEZ) endirilən zərbələr ölkənin ticarət benzininin təxminən 55 faizini istehsal edən və daxili bazara yanacaq verilməsində mühüm yer tutan müəssisələri hədəfə alıb.
Zavodların nə qədər zərər gördüyü, emalın dayanıb-dayanmadığı və hansı avadanlıqların sıradan çıxdığı barədə dəqiq məlumat hələ yoxdur. Bununla belə, hücumların son dövrdəki intensivliyi istehsalın ciddi azalması, bəzi müəssisələrdə isə emalın tam kəsilməsi ehtimalını gündəmə gətirir.
Noyabrda benzinə tələbat iyulla müqayisədə təxminən 5 faiz azdır. Bu, təzyiqi qismən azalda bilsə də, yaranmış vəziyyəti həll etmək üçün yetərli deyil. Oktyabrın nisbətən sakit keçməsi Rusiyaya müəyyən ehtiyat toplamağa imkan vermiş ola bilər. Təxminlərə görə, ölkədə təxminən bir həftəlik istehlaka bəs edəcək yanacaq ehtiyatı var.
Vəziyyətin ağırlığı əsasən zavodların zərər dərəcəsindən və bərpa müddətindən asılı olacaq.
### Yeni hədəflər istehsal itkisini artıra bilər
Yaxın günlərdə Nijnekamsk, Perm və Tümendə yerləşən neft emalı müəssisələrinin də hücuma məruz qalması mümkündür. Bu ssenaridə hədəfə alınan zavodların Rusiyanın daxili bazarına benzin tədarükündəki payı üçdə ikiyə yaxınlaşa bilər. Moskva ətrafındakı istehsal gücləri də hesaba alınarsa, göstərici təxminən dörddə üçə çatar.
Paytaxt ətrafındakı obyektlərə zərbə endirmək daha mürəkkəb və baha başa gələ bilər. Bölgədə hava hücumundan müdafiə sistemləri sıx yerləşdirilib. Zavodları vurmaq mümkün olsa da, bunun üçün xeyli çox pilotsuz uçuş aparatı tələb oluna bilər.
### Yanacaq istehlakını azaltmaq variantı
Rusiyada benzin istifadəsi daha əvvəl adi səviyyənin təxminən 30 faizinə qədər enib. Bu, COVID-19 pandemiyasının ən ağır dövründə, 2020-ci ilin aprelində baş verib. Həmin vaxt ABŞ-da da istehlak normal göstəricinin təxminən 37 faizinə düşmüşdü.
Karantin və səyahət məhdudiyyətləri yanacağa tələbatı kəskin azaltmışdı, amma bazarda benzin çatışmazlığı yox idi. Hazırkı vəziyyət isə fərqlidir. İstehsal göstərilən miqyasda azalsa, hökumət tələbatı mövcud ehtiyatlara uyğunlaşdırmaq üçün sərt məhdudiyyətlər tətbiq etməli ola bilər.
Problemin yalnız bazar vasitəsilə aradan qaldırılması mümkün görünmür. Dövlət şəxsi avtomobillərdən istifadəyə və fərdi benzin istehlakına ciddi məhdudiyyətlər qoya, bəzi hallarda onları minimuma endirə bilər. Pandemiya dövrünün təcrübəsi göstərib ki, belə səviyyədə istehlak ölkənin fəaliyyətini tam dayandırmasa da, iqtisadi və sosial həyatı köklü şəkildə dəyişir.
### Risk barədə xəbərdarlıqlar əvvəl də səslənib
2024-cü ildə Rusiyanın neft emalı zavodlarına hücumlarla bağlı yazılarda qeyd olunurdu ki, həmin zərbələr o mərhələdə əlavə iqtisadi xərc və müəyyən çətinliklər yaratsa da, intensivliyin artması daha ciddi nəticələrə səbəb ola bilər.
2025-ci ildə hücumların o vaxtkı miqyasının benzin tədarükündə böyük fasilələr üçün yetərli olmadığı, lakin zərbələrin gücü, tezliyi və coğrafiyasının genişlənməsinin vəziyyəti dəyişə biləcəyi vurğulanırdı. 2026-cı ilin iyununda isə Rusiyanın müvəqqəti çətinliklərin böyük problemə çevriləcəyi həddə yaxınlaşdığı bildirilirdi.
Noyabrda həmin həddin artıq keçildiyi görünür. Mövcud hücum dalğası birdəfəlik olsa belə, onun nəticələri ciddi ola bilər. Ukrayna bir neçə ay ərzində hər iki-üç həftədən bir eyni intensivlikdə zərbələr endirmək imkanını saxlayarsa, bu, Rusiya iqtisadiyyatı üçün yeni şərait yaradacaq.
Nəticələr təkcə benzin qiymətlərinin bahalaşması və yanacaqdoldurma məntəqələrində növbələrlə məhdudlaşmaya bilər. Yanacaq problemi nəqliyyatın, logistikanın, sənayenin və iqtisadiyyatın ümumi fəaliyyətinə təsir göstərə bilər.
