QafqazNews Nocomment.az-a istinadən xəbər verir ki, Vergi Məcəlləsinə təklif edilən dəyişikliklərdə işlənmiş avtomobillərin satışında ƏDV-nin hesablanması qaydasının yenilənməsi nəzərdə tutulur. Layihə qəbul edilərsə, rəsmi dilerlər müəyyən şərtlərlə bu mexanizmdən üç il istifadə edə biləcəklər.

Təklifə görə, güzəşt istehsalından beş ildən artıq vaxt keçməyən və diler tərəfindən yalnız nağdsız ödənişlə alınmış ikinci əl maşınların satışına şamil olunacaq. Bu avtomobillərdə vergi bütün satış məbləğinə deyil, dilerin ticarət əlavəsinə tətbiq ediləcək. Məqsədlərdən biri rəsmi satıcıların bu bazardakı fəaliyyətinə stimul vermək və əməliyyatların vergi yükünü azaltmaqdır.

Dilerlərin görüşlərində qaldırdığı məsələlərdən biri də beş ildən yeni avtomobillərin alqı-satqısı zamanı yaranan yüksək ƏDV olub. Yeni hesablama qaydası rəsmi satış şəbəkələrinin işlənmiş avtomobillərlə bağlı əməliyyatlara marağını artıra bilər.

Məsələn, diler avtomobili 50 min manata alıb 55 min manata satarsa, onun ticarət əlavəsi 5 min manat təşkil edir. Hazırda ƏDV avtomobilin 55 min manatlıq satış qiymətinə hesablanır. İqtisadçı Xalid Kərimlinin göstərdiyi hesablamaya görə, 18 faizlik vergi 8 min 389 manatdır; ƏDV-siz qiymətin üzərinə əlavə edildikdə məbləğ 9 min 900 manata çatır. Beş min manat gəlir əldə etmək istəyən diler üçün belə vergi yükü əməliyyatı səmərəsiz edir.

Təklif olunan sistemdə isə vergi yalnız 5 min manatlıq fərqdən tutulacaq. Bu halda ƏDV 763 manat, ƏDV-siz məbləğə hesablandıqda isə 900 manat olacaq.

Kərimli hesab edir ki, vergi yükünün azalması dilerin 55 min manatlıq avtomobili dərhal 48 min manata satacağı demək deyil. Dilerlər, ilk növbədə, öz mənfəət marjasını qorumağa və indiyədək daxil olmaqda çətinlik çəkdikləri bazarda rəqabətə yönələ bilərlər. Ekspertin gözləntisinə əsasən, qiymətlərin kəskin enməsindən daha çox əlverişli kredit, hissəli ödəniş və zəmanət təklifləri önə çıxa bilər.

Beləliklə, dəyişikliyin ilkin nəticəsi avtomobillərin dərhal ucuzlaşması yox, alıcılara seçim imkanlarının artması ola bilər. Hazırda işlənmiş maşın axtaranların çoxu fərdi satıcıların elanlarından istifadə edir. Bu zaman texniki vəziyyət, yürüşün düzgün göstərilməsi, əvvəlki qəza və digər problemlərlə bağlı risklər yaranır. Rəsmi dilerlərin bazarda fəallaşması alıcılara əlavə təminat verə bilər.

Güzəştdən yararlanmaq üçün iki şərt qoyulur: avtomobilin istehsal tarixi beş ildən artıq olmamalı, alqı-satqı isə nağdsız aparılmalıdır. Buna görə nağd ödənişlə maşın satan şəxsin avtomobili bu mexanizm çərçivəsində diler tərəfindən alına bilməyəcək. Beş ildən köhnə avtomobillər də qaydaya daxil edilmir.

Azərbaycanda işlənmiş avtomobil parkının əhəmiyyətli hissəsini 10-15 yaşlı maşınlar təşkil edir. Bu səbəbdən vətəndaşların daha çox üz tutduğu ucuz və köhnə avtomobillər təklifdən kənarda qalacaq. Badamdar avtomobil bazarında qiymətlər əvvəlki kimi tələb və təkliflə müəyyənləşəcək.

Ekspertin qənaətinə görə, yeni mexanizmin bütün ikinci əl avtomobillər üzrə kütləvi ucuzlaşma yaradacağı gözlənilməməlidir. Dəyişiklik əsasən istehsalından beş ildən çox keçməyən avtomobillərin satışına təsir edə, həmin seqmentdə rəsmi dilerlərin payının artması isə rəqabəti gücləndirə bilər.

Kərimli layihənin qəbul olunacağı təqdirdə “köhnəni ver, yenisini al” modelinin genişlənə biləcəyini bildirib. Onun sözlərinə görə, yüksək vergi yükü indiyədək dilerləri vətəndaşın avtomobilini aşağı qiymətə almağa məcbur edirdi və bu, maşının dilerə satılmasını sərfəsiz edirdi. Yeni qayda “Trade-in” xidmətlərini canlandıra bilər: avtomobil sahibi maşınını elan saytlarında aylarla satışa çıxarmaq əvəzinə dilerə verə, diler də onu zəmanətlə başqa alıcıya sata bilər. Ekspert güzəştin məqsədinin qiymətləri endirmək deyil, rəsmi dilerlərin bazara çıxışını asanlaşdırmaq və kölgə iqtisadiyyatını azaltmaq olduğunu qeyd edib.

“Trade-in” imkanlarının artması alqı-satqını da sadələşdirə bilər. Vətəndaş köhnə avtomobilini dilerə təhvil verib onun dəyərini almaq istədiyi yeni və ya daha yeni maşının qiymətindən çıxa bilər. Belə olduqda əvvəlcə köhnə avtomobili ayrıca satıb, sonra yenisini axtarmaq ehtiyacı azalır.

Dilerlərin bazarda daha fəal iştirakı texniki yoxlama, müəyyən müddətə zəmanət, kredit və hissəli ödəniş xidmətlərinin inkişafına da şərait yarada bilər. Bu təkliflərin alıcılar üçün nə dərəcədə cəlbedici olacağı dilerlərin vergi üstünlüyündən necə yararlanmasından və seçəcəkləri qiymət siyasətindən asılıdır.

Vergi güzəşti maşının alış qiymətini öz-özünə aşağı salmır. Qiymətə avtomobilin vəziyyəti, yürüşü, markası, istehsal ili, tələbat və digər xərclər təsir göstərir. Buna görə mexanizmin alıcılara faydası dilerlər arasında rəqabətin güclənməsi ilə daha aydın görünə bilər.

Təklif edilən dəyişiklik ikinci əl avtomobil bazarında yeni mərhələyə yol aça bilər, lakin üç illik müddət, avtomobilin istehsal tarixi və ödəniş formasına dair tələblər onun əhatəsini məhdudlaşdırır. Vergi yükündən yaranan üstünlüyün qiymətlərə endirim kimi ötürülüb-ötürülməyəcəyi və ya dilerlərin marjasında qalacağı isə onların seçəcəyi siyasətdən asılı olacaq.