QafqazNews Konkret.az-a istinadən xəbər verir ki, İranın qonşu ölkələrin ərazisindən ona qarşı hərbi əməliyyatlar aparılacağı təqdirdə həmin dövlətləri vurmaq barədə xəbərdarlıqları regionda təhlükəsizliklə bağlı narahatlığı artırır. Tehranın mümkün müharibədə coğrafi sərhəd tanımayacağına dair bəyanatları qarşıdurmanın İran və ABŞ hüdudlarından kənara çıxması ehtimalını gündəmə gətirir.
Belə bir ssenari qonşu ölkələrin təhlükəsizliyinə risk yaratmaqla yanaşı, regionda yeni hərbi ittifaqların yaranması ehtimalını da yüksəldir. İranın təhdidlərinin nə dərəcədə həyata keçirilə biləcəyi, Tehranın qonşularına hansı mesajı verdiyi və belə addımların beynəlxalq hüquqi nəticələri müzakirə mövzusudur.
Politoloq Taleh Əliyev bildirib ki, İran rəsmilərinin son açıqlamaları yalnız qonşu ölkələrdəki ABŞ hərbi bazalarından mümkün hücumlara cavab veriləcəyi ilə məhdudlaşmır. Onun sözlərinə görə, İranın dini lideri və hərbi rəhbərlik nümayəndələri yeni müharibə zamanı hədəflərin daha geniş əraziləri əhatə edə biləcəyini deyirlər.
“Ali dini rəhbər Ayətullah Xamenei və hərbi rəhbərliyin nümayəndələrinin açıqlamaları təkcə qonşu ölkələrdə yerləşən ABŞ bazalarından İrana mümkün hücumlarla bağlı deyil. Tehran yeni müharibə şəraitində coğrafi məhdudiyyət qoymadan müxtəlif ölkələrdəki obyektləri qanuni hərbi hədəf saya biləcəyini bildirir. Bu, ayrı-ayrı məsələlərdir”, – politoloq qeyd edib.
Əliyev hesab edir ki, Tehran bəzi qonşularının ABŞ və İsraillə münasibətlərini də öz təhlükəsizliyi üçün təhdid kimi qəbul edə bilər. O bildirib ki, əgər hansısa ölkənin ərazisindən İrana qarşı əməliyyat aparılarsa, oradakı konkret hərbi obyektlərin vurulması gündəmə gələ bilər. Lakin İranın mövqeyi bununla bitmir: iqtisadi, siyasi, mədəni və humanitar əlaqələr də həmin dövlətlərin İrana qarşı mövqeyi kimi qiymətləndirilə və onların strateji obyektləri mümkün hədəflər sırasına salına bilər.
Politoloqun fikrincə, bu yanaşma xüsusən Körfəz ölkələri üçün ciddi təhlükə yaradır. O xatırladıb ki, Tehran əvvəlki hərbi qarşıdurmalarda regiondakı ABŞ bazalarının mövcudluğunu əsas gətirərək qonşu ölkələrin ərazilərinə zərbələr endirdiyini bəyan edib.
“İran müharibə vaxtı və ondan sonrakı dövrdə Bəhreyn, Küveyt, Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin ərazilərinə raket və pilotsuz uçuş aparatları ilə hücum edib. ABŞ bazaları ilə yanaşı, bəzi hərbi və mülki obyektlər də zərbələrə məruz qalıb. Tehran hücumları bu ölkələrdəki Amerika bazalarından qaynaqlanan təhlükəyə qarşı müdafiə tədbiri kimi izah edib”, – Taleh Əliyev deyib.
Ekspertin diqqət çəkdiyi məqamlardan biri də gələcək müharibə ilə bağlı bəyanatlarda mümkün hədəflərin əhatə dairəsinin genişləndirilməsidir. Onun sözlərinə görə, İran rəsmiləri növbəti müharibə zamanı coğrafi məhdudiyyət qoymayacaqlarını bildirir, hətta Avropada ABŞ hərbi bazaları olan ölkələri də mümkün hədəflər kimi göstərirlər. Bu açıqlamalar qarşıdurmanın Yaxın Şərqdən kənara çıxması ehtimalına işarə edir.
Əliyev hesab edir ki, İrana qarşı əməliyyatlarda iştirak etməyən dövlətlərə zərbə endirilməsi Tehran üçün ağır nəticələr verə bilər. “İran öz ərazisindən ona qarşı hərbi əməliyyat aparılmayan ölkələrə raket və ya dron hücumu etsə, beynəlxalq mövqeyi daha da pisləşər. Bu, özünü müdafiə edən dövlət imicini zəiflədər və onu başqa ölkələrə təcavüz ittihamları ilə üz-üzə qoyar”, – politoloq bildirib.
Onun qənaətinə görə, münaqişəyə qatılmayan dövlətlərə hücum İran əleyhinə daha geniş beynəlxalq koalisiyanın qurulmasına gətirib çıxara bilər. Bu isə hərbi müdaxilənin miqyasının böyüməsi riskini artırar. Nəticədə Tehran təhlükəsizliyini qorumaq məqsədi daşıdığını bildirdiyi addımlarla özünü daha böyük təhlükə qarşısında qoya bilər.
Taleh Əliyev vurğulayıb ki, İranın hərbi սպառնալիքները yalnız qonşularına təzyiq göstərmək məqsədi daşımır; onlar regional müharibənin beynəlxalq qarşıdurmaya çevrilməsi riskini də artırır.
Beynəlxalq hüquqa görə, başqa dövlətin ərazisində xarici hərbi bazanın olması həmin ölkəyə qarşı güc tətbiqini öz-özlüyündə qanuniləşdirmir. Özünümüdafiə hüququndan istifadə zamanı BMT Nizamnaməsinin 51-ci maddəsindəki şərtlər, eləcə də zərurət və mütənasiblik prinsipləri nəzərə alınmalıdır. Mülki obyektlərə qəsdən hücum etmək isə beynəlxalq humanitar hüquqla qadağandır.