QafqazNews Baku.ws-a istinadən xəbər verir ki, iqtisadçı ekspert Azad Həsənov dövlət idarəçiliyində rəqəmsallaşmanın texnoloji yenilənmədən daha geniş məna daşıdığını, iqtisadiyyatın rəqabət qabiliyyətinə də təsir etdiyini bildirib. O, Azərbaycanın BMT-nin Elektron Hökumətin İnkişafı İndeksində 2024-cü ildə 74-cü pillədən 38-ci yerə yüksəlməsini şərh edib.
Həsənovun sözlərinə görə, xidmətlərin çevik göstərilməsi, şəffaf inzibati prosedurlar və dövlət qurumları arasında səmərəli informasiya mübadiləsi biznesin dövlətlə iş zamanı sərf etdiyi vaxtı və resursları azaldır. Bunun şirkətlərin məhsuldarlığına, ölkənin investisiya cəlbediciliyinə və milli iqtisadiyyatın rəqabət gücünə təsiri var.
Ekspert reytinqdəki irəliləyişi ayrıca uğurdan daha çox, uzunmüddətli və ardıcıl dövlət siyasətinin nəticəsi kimi qiymətləndirir. Azərbaycanın rəqəmsal transformasiyasının əsքերը դրվել են müasir xidmət və platformalar yaradılmazdan əvvəl: 2003-cü ildə informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının inkişafı üzrə Milli Strategiya qəbul olunub. Daha sonra “Elektron Azərbaycan” proqramları icra edilib, ASAN xidmət sistemi qurulub, elektron xidmətlərin əhatəsi böyüyüb, “myGov” platforması və dövlət qurumları arasında məlumat mübadiləsi üçün “Digital Bridge” sistemi inkişaf etdirilib.
Həsənov qeyd edib ki, indiki mövqe illər ərzində toplanan təcrübənin və sistemli islahatların məntiqi nəticəsidir. Azərbaycan ayrı-ayrı texnologiyalar tətbiq etməklə kifayətlənməyib, dövlət, vətəndaş və biznes arasındakı əlaqələri yeniləmək üçün lazım olan infrastrukturu da mərhələli şəkildə formalaşdırıb.
Ekspert BMT reytinqində ilk 40-lığa düşmək hədəfinin elə bu ilin yayında açıqlanmasına diqqət çəkib. Rəqəmsal inkişaf və nəqliyyat nazirinin müavini Rəşad Həsənov həmin vaxt bu məqsədi bəyan etmişdi. İndi hədəfə çatıldığını deyən Azad Həsənov bildirib ki, qarşıdakı məqsəd ilk 30 ölkə arasında yer almaqdır. Onun fikrincə, bu plan daha yüksək nəticələr əldə etmək və rəqəmsal idarəetməni təkmilləşdirmək niyyətini göstərir.
Hazırda növbəti mərhələ müxtəlif dövlət orqanlarının vahid rəqəmsal infrastruktur üzərindən əlaqələndiyi inteqrasiya olunmuş idarəetmə sisteminin qurulmasıdır. Belə olduqda vətəndaşlar və sahibkarlar bir məsələni həll etmək üçün fərqli qurumlara təkrar-təkrar müraciət etməli olmayacaqlar.
Ekspert vurğulayıb ki, bu mərhələdə rəqəmsallaşmanın iqtisadi rolu daha aydın görünür və təsiri informasiya texnologiyaları sektorunu aşır. İqtisadi nəzəriyyədə transaksiya xərcləri sənədlərin hazırlanması, icazələrin alınması, məlumatın tapılıb yoxlanması, qərarların razılaşdırılması və inzibati prosedurların icrası üçün çəkilən məsrəfləri əhatə edir. Proseslər uzandıqca müəssisələr əsas fəaliyyətlərindən vaxt, pul və əmək resursları ayırmağa məcbur qalırlar.
Dövlət informasiya sistemlərinin avtomatik məlumat mübadiləsi və xidmətlərə bir neçə quruma ayrıca müraciət etmədən çıxış imkanı bu xərcləri azalda bilər. Biznes baxımından bu, inzibati yükün yüngülləşməsi və əməliyyatların sürətlənməsi, qənaət olunan resursların isə investisiyaya, inkişafa, məhsuldarlığa və fəaliyyətin genişləndirilməsinə yönəldilməsi deməkdir. Həsənovun fikrincə, məhdud maliyyə, kadr və vaxt imkanlarına malik kiçik və orta müəssisələr bu dəyişikliklərin faydasını xüsusilə hiss edə bilərlər.
Dövlət idarəçiliyinin səmərəliliyi investorlar üçün əhəmiyyət daşıyan amillərdən biridir. Vergi şərtləri, bazarlara çıxış və işçi qüvvəsinin dəyəri ilə yanaşı, inzibati proseslərin proqnozlaşdırılması, qərarların sürəti, şəffaflıq və dövlət qurumları ilə əlaqələrin keyfiyyəti də nəzərə alınır. Buna görə rəqəmsallaşma biznes mühitinə müsbət təsir göstərməklə ticarət, sənaye, kənd təsərrüfatı, logistika və iqtisadiyyatın digər sahələrində səmərəliliyi yüksəldə bilər.
Həsənov bildirib ki, rəqəmsal dövlətin inkişafı yalnız infrastrukturun və xidmətlərə çıxışın mövcudluğundan asılı deyil; əhalinin bu xidmətlərdən yararlanmağa hazırlığı da vacibdir. Azərbaycanda 2030-cu ilədək rəqəmsal savadlılıq səviyyəsinin 70 faizə çatdırılması hədəfi qoyulub. Rəqəmsal həllərin nəticəsi onların nə dərəcədə əlçatan olması və əhalinin müxtəlif qrupları tərəfindən nə qədər istifadə edilməsi ilə müəyyənləşir.
Ekspert BMT-nin “Rəqəmsal hökumətdən agent əsaslı dövlət idarəçiliyinə doğru” hesabatında təqdim olunan yanaşmanın da əhəmiyyətini qeyd edib. Azərbaycan hesabat dərc edilməmişdən əvvəl növbəti üç il ərzində agent əsaslı hökumət modelini hazırlamaq planlarını açıqlayıb.
Həsənovun izahına görə, bu yanaşmada süni intellekt yalnız məlumat vermək, sorğuları cavablandırmaq və ya xidmətləri tapmağa kömək etməklə məhdudlaşmır. İstifadəçinin razılığı olduqda müəyyən inzibati əməliyyatları da icra edə və proses boyunca ona dəstək göstərə bilər. Beləliklə, vətəndaşın xidməti özü axtarıb bütün mərhələləri keçdiyi model əvəzinə daha təşəbbüskar və fərdi qarşılıqlı əlaqə qurmaq mümkün olar.
Bu model xidmətlərə ayrılan vaxtı və inzibati xərcləri azaltmaq, dövlət qurumlarının işini optimallaşdırmaq, məhsuldarlığı artırmaq potensialına malikdir. Nəticədə həm idarəetmə prosesləri çevikləşə, həm də biznes və vətəndaşların dövlətlə münasibətləri asanlaşa bilər.
Ekspert yekunda Azərbaycanın reytinqdəki nəticələrinin elektron xidmətlərdə irəliləyişlə yanaşı, institusional inkişafın yeni mərhələsinə keçidi də göstərdiyini bildirib. Əvvəlki islahatların əsas istiqaməti xidmətlərin elektronlaşdırılması və rəqəmsal infrastrukturun qurulması idisə, hazırkı prioritetlərə sistemlərin inteqrasiyası, proseslərin avtomatlaşdırılması və süni intellektin dövlət idarəçiliyində tətbiqi daxildir. Onun sözlərinə görə, baza infrastrukturundan intellektual idarəetmə mexanizmlərinə doğru ardıcıl keçid Azərbaycana öz rəqəmsal dövlət modelini formalaşdırmaq imkanı yaradır.