QafqazNews Konkret.az-a istinadən xəbər verir ki, orta əsrlərdə cəngavər rütbəsi alan şəxs üçün keçirilən akkolada mərasimi həm hərbi, həm də dini məna daşıyırdı. Fransız dilində “qucaqlama” anlamı verən “accolade” sözünün latınca “ad collum” — “boyuna doğru” ifadəsindən yarandığı ehtimal olunur. Mərasimin sonunda qrossmeyster və ya təqdimatı aparan şəxs yeni cəngavəri qucaqlayaraq əllərini onun boynuna qoyurdu.
Sonralar “akkolada” sözü təkcə qucaqlaşma jestini deyil, cəngavər elan edilməsinin bütün mərasimini ifadə etməyə başladı. Bu, gəncin uşaqlıq və asılılıqdan yetkinliyə, müstəqilliyə və hərbi öhdəliklərə keçidini göstərirdi. Eyni zamanda, namizəd cəngavərlərin hərbi-aristokratik təbəqəsinin üzvü sayılırdı.
Cəngavər rütbəsinə gedən yol
Təqdimetmədən bir gün əvvəl gələcək cəngavər, fransızca “damoiseau” adlanan gənc zadəgan, xüsusi hazırlıq görürdü. Əvvəlcə yuyunur, ardınca ağ köynək, qırmızı üst geyimi, qəhvəyi şalvar və qızılı mahmızlar geyinirdi.
Daha sonra atası və ya yaşlı, təcrübəli bir cəngavər onun belinə qılınc bağlayırdı. Fransız dilində işlənən “qılıncla bağlamaq” ifadəsi zamanla cəngavər rütbəsi vermək mənasında da istifadə olunmağa başladı. Qılıncın bağlanması mərasimin əsas hissəsi hesab edilirdi.
Bu mərhələdən sonra təqdimatı aparan şəxs namizədin ənsəsinə, boynuna və ya yanağına əli ilə zərbə vururdu. “Kule” adlandırılan bu jestlə birlikdə ona “Cəsur ol!” nəsihəti verilirdi. Rəvayətə görə, həmin zərbə cəngavərin cavab qaytara bilmədiyi son sillə idi: bundan sonra o, öz şərəfini müdafiə etməyə borclu müstəqil döyüşçü sayılırdı.
Mərasimin tamamında yeni cəngavər döyüş məharətini göstərməliydi. At belində nizə ilə müəyyən olunmuş hədəfə, bəzən “bostan qorxuluğu” adlandırılan təsvirə hücum edib onu deşirdi. Sınaq at sürməyi və nizədən istifadə etməyi bacardığını nümayiş etdirirdi.
Dünyəvi adətdən dini mərasimə
Akkolada əvvəl преимущественно dünyəvi xarakter daşısa da, sonradan kilsə onu dini ənənələrinə daxil edərək xristian məzmunu verdi. Bununla cəngavərliyə qəbulun mühüm hissəsinə çevrilən gecə oyaqlığı adəti yarandı.
Adətə görə, namizəd mərasimdən öncəki axşam kilsəyə gedir, gecəni qurbangah qarşısında oyaq keçirirdi. Yatmadan dua etməli və özünü qarşıdakı mərasimə mənəvi baxımdan hazırlamalı idi. Sübh açıldıqda oyaqlıq başa çatırdı. Kilsəyə toplaşanların qarşısında namizəd messada iştirak edir, günahlarını etiraf edir və müqəddəs kommuniya qəbul edirdi.
Sonra silahını qurbangaha qoyub keşişin önündə diz çökürdü. Keşiş qılınca xeyir-dua verdikdən və onu müqəddəs elan etdikdən sonra silahı gəncə qaytarırdı. Dini baxımdan cəngavər yalnız döyüşçü deyil, həm də xristianlığın, kilsənin və zəiflərin qoruyucusu olmalı idi.
Dini hissənin ardınca dünyəvi mərasim keçirilirdi. Qılıncın beldən bağlanması, “kule” zərbəsi və döyüş qabiliyyətinin nümayişi onun əsas məqamları idi. Bəzi mərasimlərdə keşiş qılınca xeyir-dua verməklə yanaşı, onu namizədin belinə bağlamağa da qatılırdı.
Cəngavərliyə qəbul mərasimləri dini bayram günlərinə salınır, yaxud böyük hərbi yürüş və döyüşlərdən əvvəl keçirilirdi. Namizədlər isə bundan qabaq uzun müddət təlim alırdılar. Adətən atalarının və ya təcrübəli cəngavərlərin yanında döyüş üsullarını, silah işlətməyi, at sürməyi və davranış qaydalarını öyrənirdilər.
Zərbə ilə təsdiqlənən yeni status
Akkoladanın icra qaydası dövrə görə dəyişirdi. Bəzən qılıncın tiyəsinin yastı üzü namizədin çiyninə toxundurulur, başqa hallarda isə boyun ətrafında qucaqlaşma əsas jest olurdu.
Ənənəvi formalardan birində namizəd monarxın qarşısında yumşaq yastıq üstündə diz çökürdü. Kral və ya kraliça qılıncın tiyəsinin yastı tərəfini əvvəlcə sağ, sonra sol çiyninə toxundururdu. Ayağa qalxdıqdan sonra yeni statusunu təsdiqləyən nişanları alırdı.
Orta əsr salnamələrində və cəngavər romanlarında daha sərt nümunələrə də rast gəlinir: bəzi təsvirlərdə senyorun namizədin boynuna və ya yanağına güclü zərbə vurduğu bildirilir. Bu hərəkət onun iradəsini və dözümlülüyünü yoxlamaq üçün nəzərdə tutulurdu. Namizəd yıxılmadan dayanmalı, bunu bacarmadığı halda isə rüsvayçılıqla üzləşməli idi.
Tarixi təsvirlərdə gənclərin mərasim zamanı huşunu itirməsi, hətta xəsarət alması barədə qeydlər də var. Bununla belə, ağır zərbəni bütün cəngavərliyə qəbul mərasimlərinin mütləq hissəsi saymaq olmaz.
Akkolada müasir kinoda da təsvir olunub. Ridli Skottun “Cənnət səltənəti” filmində baron İbelin Balianı cəngavər elan edərkən onun üzünə möhkəm sillə vurur. Zərbədən sonra ayaq üstə qalmağa çətinlik çəkən Balianın qarşısında baron bunun mənasını belə açıqlayır: “Bu, sənin cavab verə bilməyəcəyin son zərbədir”.
Beləliklə, akkolada gəncin yeni həyat mərhələsinə keçməsini, cəngavər şərəfini, sədaqətini və məsuliyyətini qəbul etməsini ifadə edirdi. Zadəgan cəmiyyətində xüsusi mövqeyi bildirən bu ənənə Avropanın hərbi və mədəni tarixində əsrlər boyu yer tutub.
