QafqazNews Demokrat.az-a istinadən xəbər verir ki, politoloq Elxan Şahinoğlu ABŞ, Rusiya və Çin liderlərinin görüşünü şərh edərkən üç ölkə arasında ciddi fikir ayrılıqlarının “ikinci Yalta” formatında razılaşmaya imkan vermədiyini bildirib.
Şahinoğlunun sözlərinə görə, rusiyalı ekspertlər Donald Tramp, Vladimir Putin və Si Cinpin arasındakı görüşü dünyanın gələcəyinin və ölkələr arasında oyun qaydalarının müəyyənləşəcəyi “ikinci Yalta” kimi təqdim etməyə çalışırlar. Lakin hazırkı beynəlxalq şərait 1945-ci ildəki vəziyyətdən fərqlənir.
Politoloq qeyd edib ki, İkinci Dünya müharibəsinin sonlarında ABŞ, Böyük Britaniya və keçmiş SSRİ nasist Almaniyasına qarşı müttəfiq idilər və müharibədən dağılmış Avropanın gələcəyini müəyyənləşdirməli olmuşdular. İndi isə ABŞ, Rusiya və Çin arasında ittifaq yoxdur və bu ölkələr illərdir qarşılıqlı münasibətlərinin qaydalarını razılaşdıra bilmirlər. Buna görə də, onun fikrincə, bir görüşlə belə qaydaların müəyyənləşməsi mümkün deyil.
Şahinoğlu üç liderin Çində razılığa gəlməsini çətinləşdirən amillər sırasında hər ölkədəki daxili problemləri də göstərib. ABŞ-da Konqresə keçirilən ara seçkilərin nəticələrinin Donald Trampın mövqeyini zəiflətdiyini, prezidentin xarici siyasətdə əvvəlki manevr imkanlarının azaldığını bildirib.
Görüşdən əvvəl Ukraynanın Krım körpüsünə dron və raket zərbələri endirməsi, politoloqun qənaətinə görə, Putinin ölkə daxilində nüfuzuna zərbə vurub. O xatırladıb ki, körpü Putinin şəxsi layihəsidir və Kreml Ukraynanın ona zərər vura bilməyəcəyi barədə təbliğat aparırdı. Körpünün bir hissəsinin uçması ilə avtomobillərin Krım yarımadasına hər iki istiqamətdə hərəkəti dayandırılıb. Şahinoğlu bu hadisənin Rusiyanın liderlər masasında yer tutacaq gücə malik olmadığını da göstərdiyini deyib.
Çində isə Si Cinpin korrupsiyaya qarşı mübarizə adı altında partiyadakı bəzi rəqiblərini və yüksək rütbəli generalları zərərsizləşdirib: bəziləri həbs olunub, digərləri vəzifədən gedib. Politoloq onun Kommunist Partiyasının növbəti qurultayında yenidən sədr seçilməsini ehtimal edib. Bununla yanaşı, Si Cinpinin vəzifədə qalma müddətini uzatmaq cəhdinin partiyada yeni rəqiblərin ortaya çıxmasına səbəb ola biləcəyini qeyd edib.
Şahinoğlunun fikrincə, ABŞ, Rusiya və Çin rəhbərlərinin Rusiya-Ukrayna müharibəsi və İranla bağlı razılıq əldə etməsi çətin görünür. O bildirib ki, Kreml rəhbəri işğalı dayandırmayınca müharibəni bitirməyəcək, Çin lideri isə üçtərəfli zirvədə bu müharibəni müzakirə etməkdə maraqlı deyil. Moskva və Pekinin İran məsələsini ABŞ prezidenti ilə müzakirəyə həvəs göstərmədiyini deyən politoloq əlavə edib ki, hər iki ölkə Vaşinqtondan fərqli olaraq İran rejiminin hakimiyyətdə qalmasını istəyir.
APEC sammiti çərçivəsində Si Cinpinlə Trampın görüşündə süni intellekt sahəsindəki vəziyyətin də müzakirə ediləcəyi gözlənilir. Şahinoğlu Rusiyanın bu sahədə ABŞ və Çindən geri qaldığını, Vaşinqtonla Pekinin isə irəliləyiş əldə edərək rəqibə çevrildiyini vurğulayıb.
ABŞ maliyyə naziri Skott Bessent bildirib ki, Vaşinqton Çindəki danışıqlardan yararlanaraq süni intellekt üzrə ikitərəfli dialoqu inkişaf etdirmək istəyir. Bununla belə, o, tərəflərin fikir ayrılıqlarını nəzərə alaraq “heç bir illüziyaya qapılmamalı” olduğunu deyib. Vaşinqton Çinin qabaqcıl texnologiyalara çıxışını məhdudlaşdırmağa çalışır, Pekin isə sammitin nəticəsindən asılı olmayaraq bu məhdudiyyətləri aşmağın yollarını axtaracaq.
Şahinoğlu “The New York Times”ın məlumatına əsaslanaraq, Çinin son bir neçə ildə müxtəlif üsullarla milyardlarla dollar dəyərində müasir çiplər əldə etdiyini bildirib. Onun qənaətincə, Konqresdə nəzarətin demokratlara keçməsi süni intellektə dair məhdudlaşdırıcı qanunların qəbulunu gündəmə gətirə bilər. ABŞ ixrac nəzarətini sərtləşdirməklə bu sahədə liderliyini qorumağa çalışacaq.