QafqazNews Konkret.az-a istinadən xəbər verir ki, Van və ətrafında Birinci Dünya müharibəsi dövrünə aid tarixi mənbələrdə dinc əhaliyə qarşı qətl, işgəncə və cinsi zorakılıq iddiaları yer alır.
Seheri adlı qadının şahid ifadəsində axşamlar təxminən 150 qadının saxlanıldığı yerə ermənilərin gəldiyi, onların arasından 10-11 nəfəri apararaq səhərə qədər zorakılığa məruz qoyduğu bildirilir. Qadınların geri qaytarılanda qan içində olduğu və otura bilmədiyi qeyd olunur.
Mənbələrdə 7 yaşlı Fatma və 9 yaşlı Güfazının dəfələrlə cinsi zorakılığa məruz qaldığı iddia edilir. Zorla aparılmağa çalışılan Zahidə və Fatma adlı iki gəlinin özlərini körpüdən Mermit çayına atdığı, Həyriyə və Şadiyənin isə Dərviş Əfəndinin gözü qarşısında zorakılığa məruz qaldığı barədə də ifadələr var.
Şahidlərin sözlərinə görə, 70 yaşlı Gevaş müftisinə də xüsusi amansızlıqla işgəncə verilib. İddialara əsasən, onun ağzına balta sapı qalınlığında taxta parçası salınıb, dili kəsilərək həmin parçaya mıxlanıb.
Birinci Dünya müharibəsi zamanı Van və ətrafında erməni silahlı dəstələri ilə Osmanlı qüvvələri arasında qanlı toqquşmalar baş verib. Tarixi materiallarda bölgənin müsəlman əhalisinin ağır itkilər verdiyi, kəndlərin dağıdıldığı, dinc insanların öldürüldüyü, qadınlara zorakılıq göstərildiyi və əmlakın talan edildiyi bildirilir.
Vanın Zeve kəndində qadınların, uşaqların və yaşlıların qətlə yetirildiyi də iddia olunur. Bu hadisələr bölgədəki müsəlman əhalinin üzləşdiyi faciələrin tərkib hissəsi kimi təqdim edilir.
Rusiya imperiyasının müharibədən çıxmasından sonra bölgədə yaranan silah və hakimiyyət boşluğu vəziyyəti daha da ağırlaşdırıb. Müxtəlif silahlı dəstələrin fəaliyyəti Şərqi Anadoluda zorakılığın və qarşılıqlı qırğınların artmasına gətirib çıxarıb.
Tarixi rəvayət və şahid ifadələrində Van şəhərinə hücum zamanı sakinlərin xilas olmaq üçün gölə üz tutduğu qeyd edilir. Vanla Akdamar adası arasında sərnişin daşıyan gəmilərə minən insanların canlarını qurtarmağa çalışdığı bildirilir.
İddialara görə, göldə gəmilərdəki türk kişiləri öldürülərək suya atılıb, qadınlar isə Akdamar adasına aparılaraq cinsi zorakılığa məruz qalıb. Bu rəvayətlər adanın tarixini faciəli hadisələrlə əlaqələndirir; “Təcavüz adası” adı da həmin iddialara əsaslanır.
Müxtəlif tərəflərdən törədilməsindən asılı olmayaraq, dinc insanlara qarşı qətliam, işgəncə və cinsi zorakılıq insanlığa qarşı cinayətlər hesab olunur. Van və ətrafında həlak olan, zorakılığa məruz qalan insanların taleyinin araşdırılması və hadisələrin sənədləşdirilməsi tarixi ədalət baxımından əhəmiyyət daşıyır. Heç bir xalqın faciəsi digər xalqın ağrısını unutmağa və ya inkar etməyə əsas vermir.