QafqazNews Oxu.az-a istinadən xəbər verir ki, ABŞ, Ukrayna və Rusiya nümayəndələrinin noyabrın 10-11-də Əbu-Dabidə üçtərəfli görüş keçirməsi planlaşdırılır. Gözlənilən danışıqlarda təhlükəsizlik zəmanətləri, humanitar məsələlər və müharibədən sonrakı bərpa mövzularının müzakirəsi nəzərdə tutulur.
Avropa dövlətləri də Ukraynanın gələcəyinə təsir edəcək müzakirələrdə daha fəal iştirak etməyə çalışır. ABŞ Prezidenti Donald Tramp isə mümkün sazişin yalnız Ukrayna ilə bağlı olmayacağını, Avropanın tamamına təsir edə biləcək geniş razılaşma olacağını bildirib.
Politoloq Rəşad Bayramovun sözlərinə görə, Əbu-Dabidə planlaşdırılan görüş müharibənin dayandırılması üçün diplomatik cəhdlərin yeni mərhələsi baxımından diqqətəlayiqdir. Onun qeyd etdiyi kimi, tərəflərin və Avropa İttifaqının gözləntiləri fərqlidir. Gündəliyə müharibənin başa çatdırılması, sonrakı təhlükəsizlik mexanizmləri, humanitar məsələlər və Ukraynanın yenidən qurulması daxil ola bilər.
Bayramov hesab edir ki, müzakirələrin əhəmiyyəti mümkün atəşkəs məsələsindən daha genişdir: əsas mövzulardan biri müharibədən sonra Avropada təhlükəsizlik quruluşunun hansı prinsiplərlə formalaşacağıdır.
Politoloq xatırladıb ki, Tramp Rusiya nümayəndəsi Kirill Dmitriyevlə dünənki görüşündən sonra Ukrayna və Avropanı əhatə edə biləcək böyük razılaşmanın yaxınlaşdığını deyib. Bununla belə, belə bir sazişin mütləq əldə ediləcəyini indidən söyləmək tezdir. Moskva ilə Kiyev arasında ərazi, təhlükəsizlik təminatları və gələcək münasibətlərin hüquqi bazası üzrə ciddi fikir ayrılıqları qalır.
Bayramovun bildirdiyinə görə, danışıqların əsas istiqamətlərindən biri Ukraynanın təhlükəsizliyinin təmin edilməsidir. Kiyev mümkün atəşkəsdən sonra Rusiyanın yenidən hərbi müdaxiləsinin qarşısını alacaq etibarlı mexanizmlər istəyir. Döyüşlərin dayanması təkbaşına Ukraynanın narahatlıqlarını aradan qaldırmayacağından beynəlxalq təminatlar, müdafiə imkanlarının saxlanması, atəşkəsə nəzarət və pozuntulara çevik cavab xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Moskva isə təhlükəsizlik təminatlarının qarşılıqlı olmasını tələb edir. Bu mövqeləri yaxınlaşdırmaq danışıqların çətin məsələlərindən biri olacaq.
Politoloq Avropa ölkələrinin daha geniş təmsilçilik istəməsini müharibənin qitənin təhlükəsizliyinə, iqtisadiyyatına, enerji siyasətinə və müdafiə planlarına birbaşa təsiri ilə əlaqələndirib. Fransa, Almaniya, Böyük Britaniya, Avropa İttifaqı və NATO nümayəndələrinin Vaşinqtonda və Brüsseldə təhlükəsizlik təminatları, eləcə də Ukraynanın bərpası barədə müzakirələri Avropanın prosesdən kənarda qalmaq istəmədiyini göstərir. Lakin bu təmaslar Avropa nümayəndələrinin Əbu-Dabidəki üçtərəfli görüşə qatılacağı demək deyil.
Bayramov Ukraynanın iqtisadi bərpasını da mühüm məsələ kimi qiymətləndirib. Dağıdılmış infrastrukturun qurulması, enerji sisteminin bərpası, sənayenin dirçəldilməsi və xarici sərmayənin cəlbi uzunmüddətli beynəlxalq dəstək tələb edir. Bu prosesdə ABŞ və Avropa İttifaqının maliyyə imkanları, beynəlxalq maliyyə qurumlarının iştirakı və özəl sektorun yatırımları rol oynaya bilər. Bununla belə, bərpanın uğuru təhlükəsizlik şəraitinin etibarlılığından asılıdır; konkret təminatlar olmadıqda investorların Ukraynaya vəsait yatırması inandırıcı görünmür.
Politoloqun fikrincə, danışıqlar yalnız Vaşinqton, Moskva və Kiyevin mövqelərini uzlaşdırmaqla məhdudlaşmamalı, Avropa ölkələrinin də real iştirakı təmin edilməlidir. Eyni zamanda Ukrayna öz gələcəyinə dair qərarlarda həlledici söz sahibi olmalı, suverenliyi, ərazi bütövlüyü və müstəqil xarici siyasət seçimi istənilən sülh sazişinin əsas prinsipləri kimi qorunmalıdır.
Bayramov Əbu-Dabi görüşündən dərhal sonra yekun sülh sazişinin əldə olunacağını gözləməyi doğru saymır. Bununla belə, danışıqların yenidən başlaması atəşkəs, təhlükəsizlik təminatları və humanitar məsələlər üzrə irəliləyişə imkan yarada bilər. Onun sözlərinə görə, nəticə Rusiyanın, xüsusən ərazi tələbləri ilə bağlı kompromisə hazır olub-olmamasından asılıdır; belə güzəşt olmazsa, atəşkəs razılaşmasına nail olmaq da mümkün olmayacaq.
