QafqazNews Oxu.az-a istinadən xəbər verir ki, Azərbaycanda ev təsərrüfatlarının uçotu 2027-ci ildən elektronlaşdırılacaq. Dəyişiklik yeni qeydiyyat sisteminin yaradılmasını deyil, onilliklərdir aparılan prosesin rəqəmsal formata keçirilməsini nəzərdə tutur.
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, uçot kənd yaşayış məntəqələrində 1940-cı illərdən, şəhər və qəsəbələrdə isə 2012-ci ildən aparılır. Toplanan göstəricilər ailələrin tərkibi, məşğulluq və yaşayış şəraiti barədə məlumatları sistemləşdirməyə, ərazilərin vəziyyətini daha dolğun qiymətləndirməyə xidmət edir.
Bu məlumatlar yaşayış məntəqələrində ailələrin sayı və tərkibindəki dəyişiklikləri, eləcə də əhalinin ehtiyaclarını müəyyənləşdirməyə kömək edir. Belə göstəricilər olmadan uzunmüddətli planlaşdırma çətinləşə bilər. Uçot əmlakın yeni qeydiyyatı və ya mülkiyyət hüququnun təkrar təsdiqi proseduru deyil.
2027-ci ildən qeydlərin kağız üzərində deyil, planşetlər vasitəsilə aparılması və məlumatların vahid informasiya mühitində toplanması planlaşdırılır. Sistem Elektron Hökumət İnformasiya Sistemi ilə də əlaqələndiriləcək.
Rəqəmsal formata keçid məlumatların qeydiyyatı, yenilənməsi və ümumiləşdirilməsinə sərf olunan vaxtı azaltmaq potensialına malikdir. Dövlət informasiya ehtiyatlarında olan məlumatların yenidən soruşulmasına ehtiyacın azalması da gözlənilən nəticələrdəndir. Bunun real təsiri tətbiqin necə həyata keçiriləcəyindən asılı olacaq.
Rəsmi açıqlamaya görə, vətəndaşlar öz ev təsərrüfatları barədə məlumatları “mygov” platformasında əlavə sorğu göndərmədən görə biləcəklər. Mövcud məlumatların təkrar tələb edilməməsi inzibati prosedurları və vaxt itkisini azalda, həmçinin göstəricilər arasındakı uyğunsuzluqların qarşısını almağa kömək edə bilər. Məlumatların daha operativ yenilənib təhlil olunması da rəqəmsallaşmanın mümkün üstünlüklərindəndir.
Bununla belə, yeni format vətəndaşların heç bir məlumat təqdim etməyəcəyi anlamına gəlmir. Tələb olunan məlumatlar, prosedurlar və yoxlama qaydaları aidiyyəti qurumların rəsmi təlimatları ilə müəyyən edilməlidir.
Yenilənmiş məlumatlar məktəb, uşaq bağçası, tibb xidməti və sosial infrastruktur ehtiyaclarının ərazilər üzrə qiymətləndirilməsinə kömək edə bilər. Məsələn, bəzi yaşayış məntəqələrində gənc ailələrin sayı, digərlərində isə yaşlı əhalinin payı arta bilər. Etibarlı informasiya bazası sosial xidmətlərin və kommunal infrastrukturun planlaşdırılması üçün əhəmiyyət daşıyır.
Uçot göstəriciləri dövlət proqramları ilə bağlı qərarları öz-özünə müəyyən etmir. Bu proqramlar büdcə imkanları, qanunvericilik, digər statistik məlumatlar və sahəvi qiymətləndirmələr nəzərə alınmaqla hazırlanır. Elektron uçot qərarların daha dolğun məlumatlar əsasında qəbuluna yardımçı vasitədir.
Məşğulluq, ailə tərkibi və yaşayış şəraitinə dair göstəricilər əhalinin vəziyyətini ümumi şəkildə anlamağa və sosial dəstək mexanizmlərini planlaşdırmağa imkan verir. Bununla belə, ev təsərrüfatlarının uçotu sosial yardımın avtomatik təyin edilməsi, dayandırılması və ya məbləğinin dəyişdirilməsi demək deyil. Ödənişlər və ünvanlı yardım ayrıca qanunvericilik və meyarlarla tənzimlənir.
İctimai müzakirələrdə əmlakın yoxlanılması ilə bağlı iddialar da səslənir. Lakin uçot çərçivəsində yaşayış və təsərrüfat göstəricilərinin qeydə alınması yeni əmlak yoxlaması kampaniyasının başladığını göstərmir. Bunun üçün ayrıca hüquqi və rəsmi əsas olmalıdır. Eyni zamanda, texniki yeniliyi yeni vergi, cərimə və ya mülkiyyətə məhdudiyyət tətbiqi kimi təqdim etmək doğru deyil.
Rəsmi izaha əsasən, uçot zamanı əldə edilən fərdi məlumatlar “Fərdi məlumatlar haqqında” qanunun tələblərinə uyğun işlənməli və qorunmalıdır. Məlumatlara girişin səlahiyyətlər əsasında məhdudlaşdırılması və onların təhlükəsiz saxlanması sistemin tətbiqində əhəmiyyətlidir. Vətəndaşlar üçün hansı məlumatın hansı məqsədlə toplandığının, kimlərin ondan istifadə edə biləcəyinin və səhvlərin necə düzəldiləcəyinin aydın izah olunması da vacibdir.
Beləliklə, Azərbaycanda ev təsərrüfatlarının uçotu yeni başlamır, mövcud prosesin elektronlaşdırılması nəzərdə tutulur. 2027-ci ildən planlaşdırılan dəyişiklik məlumatların daha sürətli işlənməsinə, inzibati yükün azalmasına və dövlət proqramlarının real ehtiyaclar əsasında hazırlanmasına imkan yarada bilər.
