QafqazNews Bakupost.az-a istinadən xəbər verir ki, Müdafiə Nazirliyinin intellektual potensialı yüksək olan gənclərin biliklərindən hərbi xidmət müddətində yararlanmağa yönəlmiş layihəsi yeni peşəkar mərhələyə qədəm qoyur. Bu model xaricdə təhsil almış gənclərin hərbi xidmətə marağını artırır, yerli universitetlərdə isə akademik uğur və peşəkar inkişaf üçün rəqabətə şərait yaradır.

İntellektual bölmələrə seçim üçün nəzərdə tutulan meyarlardan azı birinə cavab verən çağırışçılar müraciət edə bilər. Bu şərtlərə Dövlət İmtahan Mərkəzinin ali məktəblərə qəbul imtahanlarında istənilən ixtisas qrupu üzrə 600 və daha yüksək nəticə göstərmək daxildir.

Namizədlər arasında Nazirlər Kabinetinin 2019-cu il 20 may tarixli 229 nömrəli qərarı əsasında ali məktəblərə müsabiqədənkənar qəbul edilmiş beynəlxalq və respublika fənn olimpiadalarının, eləcə də beynəlxalq müsabiqə və yarışların qalibləri də var.

Seçimə həmçinin əvvəlki təqvim ilinin göstəricilərinə görə “Times Higher Education World University Rankings” və ya “Academic Ranking of World Universities” siyahılarında ilk 500 universitet arasında yer alan xarici ali təhsil müəssisələrinin bakalavr və magistr proqramlarını bitirənlər daxildir. “Gənclərin xarici ölkələrin nüfuzlu ali təhsil müəssisələrində təhsil almalarına dair Dövlət Proqramı”nda təsdiqlənən universitet və proqramların məzunları da müraciət edə bilər; təhsil haqqının dövlət proqramı, yaxud şəxsi vəsaitlə ödənməsi fərq yaratmır.

İnformasiya texnologiyaları və kibertəhlükəsizlik sahələrində nüfuzlu “Advanced” və ya “Expert” səviyyəli beynəlxalq sertifikatı olan şəxslər, habelə robototexnika, pilotsuz sistemlər, süni intellekt, kibertəhlükəsizlik və başqa texnoloji sahələr üzrə ölkədaxili və beynəlxalq olimpiada, yarış və müsabiqələrin qalibləri də meyarlara daxildir. Sertifikat və yarışlarla bağlı siyahılar portalın “Sənədlər” bölməsində yerləşdirilib.

Müdafiə Nazirliyinin tabeliyində müddətli həqiqi hərbi xidmət keçəcək və seçim şərtlərinə uyğun olan çağırışçılar, yaxud onların ailə üzvləri Milli Müdafiə Universitetinin mmu.edu.az saytındakı “İntellektual bölmələr” hissəsindən elektron müraciət göndərə bilərlər.

Layihənin məqsədi ilə bağlı hərbi ekspert Əfrahim Təhməzov Musavat.com-a bildirib ki, istedadlı gəncləri ordudan kənarda saxlamaq deyil, onların bacarıqlarını müdafiə sisteminin xeyrinə istifadə etmək əsas hədəfdir. Onun sözlərinə görə, təşəbbüsə yalnız qəbul imtahanında 600 bal həddi kimi yanaşmaq düzgün deyil: söhbət ordunun inkişafı, hərbi xidmətin yeni tələblərə uyğunlaşdırılması və insan kapitalının dəyərləndirilməsindən gedir.

Ekspert qeyd edib ki, imtahanda 650-680 bal toplamış, informatika, riyaziyyat, fizika və mühəndislik üzrə hazırlıqlı, yaxud robototexnika və kibertəhlükəsizlik yarışlarında uğur qazanmış gənclərin hansı sahədə xidmət edəcəyi dövlət üçün əhəmiyyətlidir. Onun fikrincə, belə çağırışçıları ənənəvi xidmətə yönəldib, biliklərindən yararlanmadan müddətin bitməsini gözləmək məqsədəuyğun olmaz. PUA proqram təminatı, radioelektron mübarizə, kiberhücumların qarşısının alınması və süni intellekt tətbiqlərində çalışan mütəxəssislərin orduda verə biləcəyi faydanın daha böyük olduğunu vurğulayıb.

Təhməzov bunun digər əsgərlərlə müqayisədə yüksək intellektli gənclərə üstünlük verilməsi anlamına gəlmədiyini bildirib. Orduda hər kəsin öz vəzifəsi olduğunu deyən ekspert, əsas məsələnin fərqli qabiliyyətlərdən səmərəli istifadə olduğunu qeyd edib. O, İsrail və ABŞ ordularının texnoloji bölmələrinin təcrübəsini misal çəkərək, intellektual resursun müdafiə gücünün əsas dayaqlarından birinə çevrildiyini söyləyib.

Yüksək bal toplayanların gələcəkdə hərbi xidmətdən azad edilib-edilməyəcəyi barədə suala cavabında ekspert hazırkı qanunvericilikdə belə güzəştin olmadığını bildirib. “Hərbi vəzifə və hərbi xidmət haqqında” Qanunun 12-ci və 23-cü maddələrinə əsasən, sağlamlıq baxımından xidmətə yararlı, möhlət hüququ olmayan şəxslər çağırılır. Dinc dövrdə xidmətdən azad edilərək ehtiyata keçirilmə hüququ isə fəlsəfə və elmlər doktorlarına aiddir.

Təhməzovun sözlərinə görə, qəbul imtahanındakı yüksək nəticə akademik göstəricidir, elmi dərəcə isə tədqiqatın nəticəsini təsdiqləyir və qanunda bunlara eyni status verilmir. Bakalavr və magistratura təhsili ilə bağlı möhlət də daimi azadolma sayılmır. Gələcəkdə təhlükəsizlik ehtiyacları və müharibələrin dəyişən xarakteri yeni hüquqi mexanizmlərə zərurət yarada bilər, lakin söhbət avtomatik azadlıqdan yox, xüsusi peşə hazırlığı olan şəxslər üçün başqa xidmət modellərindən getməlidir.

Ekspert 44 günlük Vətən müharibəsinin texnologiyanın döyüş meydanındakı rolunu göstərdiyini xatırladıb. Onun fikrincə, süni intellekt, avtonom sistemlər və peyk məlumatlarının emalı inkişaf etdikcə orduda keyfiyyət meyarlarına daha çox önəm verilməlidir. İntellektual bölmələrə qəbul yalnız imtahan balı ilə məhdudlaşmamalı, texnoloji sahələrdə fərqlənən, lakin 600 bal toplamayan gənclərin bacarıqları da nəzərə alınmalıdır. Beynəlxalq sertifikatlar, olimpiadalar və texnoloji yarışların nəticələri bu baxımdan əlavə imkan yaradır.

Təhməzov təşəbbüsün davamında üç istiqamətin vacibliyini vurğulayıb: texnologiya sahəsində ixtisaslaşmış çağırışçıların ümumi hərbi hazırlıqla yanaşı, biliklərinə uyğun proqramlara cəlb edilməsi; müdafiə sənayesi müəssisələri, Milli Müdafiə Universiteti və texnologiya mərkəzləri arasında əməkdaşlığın artırılması; ordunun texnoloji inkişafına konkret töhfə verən şəxslər üçün qanunvericilik dəyişiklikləri çərçivəsində alternativ xidmət imkanlarının araşdırılması.

Ekspert sonda bildirib ki, yüksək bal toplamaq heç kimə digər vətəndaşlardan fərqli hüquqi status qazandırmamalıdır. Bununla belə, intellektual bölmələr yalnız adla seçilən hərbi hissələr olmamalı, müasir avadanlıqlarla işləyən real texnoloji mərkəzlərə çevrilməlidir. Onun fikrincə, müasir dövrdə proqramçı və ya kibertəhlükəsizlik mütəxəssisinin fəaliyyəti hərbi əməliyyatın nəticəsinə təsir göstərə bilər; buna görə əsas məsələ yüksək nəticəli gəncin xidmət edib-etməməsi deyil, xidmət zamanı hansı işi görməsidir.