QafqazNews Bakupost.az-a istinadən xəbər verir ki, Dövlət İmtahan Mərkəzinin (DİM) uzun müddət rəhbəri olmuş Məleykə Abbaszadənin Bakı Dövlət Universitetinə rektor təyin edilməsi təhsil sistemində qurumların gələcək fəaliyyəti barədə müzakirələri yenidən gündəmə gətirib.

Hazırda diqqət, əsasən, DİM-ə yeni rəhbərin kimin olacağına yönəlib. Bununla yanaşı, mərkəzin müstəqil fəaliyyətini davam etdirməsinin zəruriliyi, yaxud Elm və Təhsil Nazirliyinin tabeliyinə verilməsinin məqsədəuyğunluğu da müzakirə edilir. Belə bir dəyişikliklə bağlı rəsmi qərar yoxdur, ancaq mövcud idarəetmə modelinin müsbət və mənfi tərəfləri sualı aktuallaşdırır.

Azərbaycanda tədrisə rəhbərlik və onun nəticələrinin qiymətləndirilməsi ayrı dövlət qurumlarının səlahiyyətindədir. Elm və Təhsil Nazirliyi təhsil siyasətini müəyyənləşdirir, tədrisi əlaqələndirir və təhsil müəssisələrinin fəaliyyətini tənzimləyir. DİM isə buraxılış və qəbul imtahanlarını keçirərək namizədlərin bilik və bacarıqlarını ölçür.

Təhsili təşkil edən qurumla nəticələri yoxlayan təşkilatın ayrılığı, ilk növbədə, obyektivlik və şəffaflıq baxımından əsaslandırıla bilər. Bununla belə, məktəb proqramları ilə qəbul imtahanlarının tələblərinin uzlaşması, sualların mürəkkəbliyi, şagirdlərin hazırlıq imkanları və qiymətləndirmə qaydaları vaxtaşırı müzakirə doğurur.

Şagirdin imtahanda aşağı nəticə göstərməsinin tədrisin keyfiyyəti, yoxsa imtahanın məzmunu və qiymətləndirmə üsulu ilə bağlı olduğunu müəyyənləşdirmək də bəzən çətinləşir. Səlahiyyətlərin iki qurum arasında bölünməsi problemin səbəbini aydınlaşdırmağa maneə yarada bilər.

DİM-in nazirliyə tabe edilməsi tədris və qiymətləndirmə siyasətinin daha sıx uzlaşdırılmasına imkan yarada bilər. Bu modeldə məktəb proqramlarının hazırlanması, dərslərin təşkili və şagirdlərin biliklərinin yoxlanılması vahid idarəetmə sistemi daxilində əlaqələndirilə bilər.

Belə yanaşmanın tərəfdarları proqram və imtahanlar arasındakı uyğunsuzluqların azalacağını, qərarların daha sürətli veriləcəyini, resursların isə daha məqsədəuyğun bölüşdürüləcəyini düşünə bilərlər. İki qurum arasında məlumat mübadiləsinin və əməkdaşlığın genişlənməsi də mümkün faydalar sırasındadır. Ancaq nəticə dəyişikliklərin necə qurulacağından asılı olacaq; təkcə birləşmə təhsilin keyfiyyətinin artmasına zəmanət vermir.

Digər mühüm məsələ imtahanların qərəzsizliyidir. Azərbaycanda mərkəzləşdirilmiş qəbul sistemi uzun müddətdir tətbiq olunur. Onun üstünlükləri sırasında bütün namizədlər üçün eyni qaydaların işləməsi, nəticələrin ölçülə bilməsi və şəffaflığın qorunması göstərilir.

DİM-in təhsil müəssisələrini tənzimləyən nazirlikdən ayrı olması qiymətləndirmənin institusional müstəqilliyini dəstəkləyən amillərdən biri sayıla bilər. Mərkəz nazirliyin birbaşa tabeliyinə keçərsə, obyektivliyin hansı üsullarla qorunacağı sualı yaranacaq. Bu səbəbdən mümkün dəyişiklik zamanı imtahanların keçirilməsinə, nəticələrin yoxlanmasına və apellyasiyalara müstəqil nəzarət mexanizmlərinin saxlanması önəmlidir.

DİM-in işi yalnız təhsil imtahanları ilə məhdudlaşmır. Mərkəz ali və orta ixtisas təhsili müəssisələrinə qəbul imtahanları ilə yanaşı, dövlət qulluğuna qəbul üçün testləri də təşkil edir. Buna görə də qurum nazirliyin tərkibinə daxil edilərsə, dövlət qulluğuna qəbul prosesinin hansı qurum tərəfindən idarə olunacağı ayrıca həll edilməlidir.

Başqa variant kimi, təhsillə bağlı qiymətləndirmə funksiyalarının nazirliyə verilməsi, dövlət qulluğuna qəbul imtahanlarının isə fərqli institusional mexanizmlə təşkili nəzərdən keçirilə bilər.

Məleykə Abbaszadənin DİM rəhbərliyindən getməsi kadr dəyişikliyidir; bunun daha geniş struktur islahatlarına səbəb olub-olmayacağı hələ bəlli deyil. Bununla belə, baş verən dəyişiklik imtahan sisteminin gələcək quruluşunu müzakirə etmək üçün yeni imkan yaradıb.

Məsələ yalnız DİM-in hansı quruma tabe olmasından ibarət deyil. Əsas diqqət mövcud sistemin təhsilin səviyyəsinə, şagirdlərin biliklərinə və ali məktəblərə qəbulun təşkilinə nə qədər səmərəli xidmət etdiyinə yönəlir. Bu çərçivədə tədrislə qiymətləndirmə arasındakı uyğunsuzluqları aradan qaldırmaq üçün qurumların birləşməsinin, yoxsa onların əməkdaşlığını gücləndirməyin daha uyğun olduğu müzakirə mövzusudur.