QafqazNews Nocomment.az-a istinadən xəbər verir ki, Pakistan, Türkiyə, Qətər və İndoneziyanın müdafiə sahəsində imzaladığı memorandum hərbi-texniki əlaqələrin inkişafı üçün zəmin yarada bilər. Tərəflər müdafiə sənayesi, birgə istehsal, texnologiya və hərbi təlim üzrə əməkdaşlığı genişləndirməyi, həmçinin ABŞ istehsalı olan texnikadan asılılığı azaltmağı hədəfləyir.
Politoloq Elxan Şahinoğlu bildirib ki, dörd ölkə arasında sənəd oktyabrın 21-də Dohada imzalanıb. Onun sözlərinə görə, memorandum müdafiə məhsullarının istehsalı, texnologiya və təlim sahələrində əlaqələri dərinləşdirməyə yönəlib.
Razılaşma birgə tədqiqatların aparılmasını, müdafiə komponentlərinin hazırlanmasını, texniki təlimlərin keçirilməsini və mühəndislik təcrübəsinin paylaşılmasını əhatə edir. Həmçinin tərəflər ortaq istehsal edilən məhsulları hər ölkənin ehtiyaclarına uyğunlaşdırmağı və xarici bazarlara çıxarmağı planlaşdırır.
Şahinoğlu qeyd edib ki, hərbi-texniki istehsal baxımından Türkiyə və Pakistan digər iki iştirakçıdan daha irəlidədir. Türkiyə son 20 ildə müd defense sənayesini զգալիորեն inkişaf etdirib; pilotsuz uçuş aparatları, hərbi gəmilər, zirehli texnika və döyüş təyyarələri istehsal edir.
Politoloqun verdiyi məlumata görə, Türkiyə 2012-ci ildən 2026-cı ilin ilk doqquz ayınadək müdafiə və aerokosmik məhsullar üzrə təxminən 54 milyard dollar ixrac edib. Bunun 30 milyard dollardan artıq hissəsi 2023–2026-cı illərə aiddir.
Şahinoğlu bildirib ki, maliyyə imkanları geniş olan Qətər son illərdə Türkiyə istehsalı olan hərbi texnikanı seçir. İndoneziya isə Türkiyənin “Atmaca” gəmi əleyhinə raketlərinin alınması və birgə istehsalında maraqlıdır. Pakistanın hərbi istehsal imkanları da Çinin dəstəyi ilə yenilənib.
Politoloqun qənaətinə əsasən, Qətər və İndoneziyanın əməkdaşlığa qatılmasının başlıca səbəblərindən biri Türkiyə ilə Pakistanın hərbi-texniki imkanlarından daha geniş yararlanmaqdır.
ABŞ texnikasından asılılığın azaldılması
Şahinoğlu “Bədr müqaviləsinin” məqsədlərindən birinin iştirakçıların ABŞ istehsalı olan hərbi texnikaya bağlılığını azaltmaq olduğunu vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, bu ölkələrin hamısı əvvəllər ABŞ-dan müxtəlif hərbi vasitələr alıb, lakin son dövrlər Vaşinqtondan müasir silah sistemləri əldə etmək çətinləşib.
Belə satışların baş tutması üçün ABŞ prezidentinin və Pentaqonun razılığı yetərli olmaya bilər: Konqres də hərbi texnikanın başqa ölkəyə satılmasına əngəl yarada bilər.
Politoloq Türkiyənin F-35 qırıcıları ilə bağlı vəziyyətini nümunə gətirib. Ankara təyyarələrin pulunu ödəsə də, onları ABŞ-dan ala bilməyib. Donald Trampın satışa etiraz etməməsi məsələni həll etmir, çünki Konqresin mövqeyi də əhəmiyyət daşıyır.
Şahinoğlu hesab edir ki, ABŞ Konqresində siyasi qüvvələrin nisbətinin dəyişməsi Türkiyə, Pakistan və digər ölkələrin müasir hərbi texnika əldə etməsini daha da çətinləşdirə bilər. Buna görə həmin dövlətlər Vaşinqtondan asılılığı azaltmaq və qarşılıqlı hərbi-texniki istehsalı artırmaq niyyətindədir.
Politoloqun fikrincə, “Məkkə” və “Bədr” sazişlərinə başqa dövlətlərin qoşulması ABŞ-ın Avrasiya regionundakı mövqelərini zəiflədə bilər.
Azərbaycan bu əməkdaşlıq formatında iştirak etmir. Şahinoğlu bildirib ki, Bakı nə “Məkkə Sazişi”nə, nə də “Bədr müqaviləsi”nə qoşulub və hərbi-texniki istehsal məsələlərində çoxtərəfli formatlardan daha çox ikitərəfli əlaqələrə üstünlük verir.
Türkiyə və Pakistanın müdafiə sənayesi potensialı ətrafında qurulan əməkdaşlıq regiondakı müdafiə sənayesi əlaqələrini yenidən formalaşdıra, iştirakçı ölkələrə silah təchizatı üçün alternativlər axtarmaq imkanı verə bilər.
