QafqazNews Habertürk-ə istinadən xəbər verir ki, ABŞ ara seçkilərinin ardından yapay zəka sektoruna yönələn mümkün tənzimləmə narahatlıqları qlobal bazarlarda satış təzyiqini artırıb.
Texnologiya və yarıkeçirici şirkətlərin səhmlərində sərt düşüşlər müşahidə edilib və nəticədə dünya birjalarının ümumi bazar dəyəri bir gündə təxminən 4 trilyon dollar azalıb. Eyni zamanda ABŞ ilə İran arasındakı gərginliyin və enerji qiymətlərinin yüksəlməsinin risk anlayışını gücləndirdiyi bildirilib.
ABŞ-da ara seçkilərin nəticələri fonunda Nümayəndələr Palatası və Senatda əksəriyyəti tutan Demokratların ölkədə yapay zəka yatırımlarını məhdudlaşdıran tənzimləmələri həyata keçirə biləcəyi müzakirələri investor narahatlıqlarını artırıb. Bu qorxular texnologiya sektoru öncülüyündə satışların sürətlənməsinə və qlobal miqyasda yayılan basqıya yol açıb.
Arizona ştatından Demokrat Nümayəndə Yassamin Ansari-nin yapay zəka sahəsinə dair daha sərt qaydalar və qabaqcıl yapay zəka texnologiyalarının inkişafına müvəqqəti fasilə verilməsi təkliflərini dəstəkləyən başqa deputatların olması regülasiya risklərini daha da artırıb.
Yapay zəkanın inkişafının məhdudlaşdırılmasının məlumat mərkəzi yatırımlarını dayandıra biləcəyi və yarıkeçirici sektorunda tələbat və mənfəətə dair suallar doğuracağı vurğulanıb. Nəticədə Nyu-York birjasında texnologiya ağırlıqlı satışlar Nisan 2025-dən bəri ən pis gündəlik performansı göstərib.
Xüsusilə çip istehsalçıları və məlumat mərkəzi şirkətlərinin səhmlərindəki düşüşlər dərinləşib. Marvell Technology-nin səhmləri 16,43%, Broadcom 10,43%, Intel 10,33% və Nvidia 9,26% ucuzlaşıb. Qualcomm-un səhmləri isə şirkətin maliyyə nəticələri gözləntiləri üstələmiş olmasına baxmayaraq gələcək gəlir proqnozunun zəifliyi səbəbindən 9,49% düşüb. Məlumat mərkəzi operatorlarından Applied Digital 14,69%, Core Scientific 10,82% azalıb.
Bununla yanaşı ABŞ-İran xəttində yaranan münaqişə riskləri jeopolitik narahatlıqları artıraraq neft qiymətlərinin 100 dollar səviyyəsinə yaxınlaşmasına səbəb olub. Yanvar fyuçersində Brent neftinin barreli 99,9 dollar səviyyəsindədir ki, bu da Hürmüz Boğazı ətrafındakı nəqliyyat riskləri və iki ölkə arasındakı qeyri-müəyyənliklə bağlıdır.
Enerji xərclərinin yüksəlməsi davam edən inflyasiya qorxularını gücləndirir və ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (Fed) rəsmilərinin bəyanatları bankın faiz artırımına daha yaxın olduğunu göstərir. Richmond Fed prezidenti Thomas Barkin CNBC-yə verdiyi müsahibədə Fed-in faizləri daha da yüksəltməli ola biləcəyini, lakin artımın ölçüsü və tempi barədə əmin olmadığını deyib. Cleveland Fed prezidenti Beth Hammack isə inflyasiyanı 2% hədəfinə gətirmək üçün pul siyasətinin sıxlaşdırılmalı olduğunu bildirib.
Makroiqtisadi göstəricilərdən ABŞ-da ilk dəfə işsizlik müavinəti üçün müraciət edənlərin sayı 31 oktyabrla bitən həftədə 6 min nəfər azalaraq 189 minə düşüb; bu, bazar gözləntilərinin altında qalıb. İlkin məlumatlara görə, qeyri-əkin işçi qüvvəsi məhsuldarlığı üçüncü rübə görə 3,6% artıb. Analitiklər bu gün açıqlanacaq qeyri-əkin işçilərin sayı göstəricisinin əmək bazarının vəziyyətinə dair əlavə siqnallar verə biləcəyini və bunun Fed proqnozlarına təsir göstərə biləcəyini bildiriblər.
Bu hadisələr nəticəsində səhmlərdəki satış təzyiqi istiqrazlara yönəlməyi gücləndirib. ABŞ-ın 10 illik istiqraz gəliri dünən 5 baza xal azalaraq 4,84%-ə düşüb; hazırda isə sabit seyir müşahidə olunur. Dolar indeksi 0,2% artaraq 101,7 səviyyəsindədir. Səhmlərdəki tənəzzül likvidlik ehtiyacını artıraraq qızılın ons qiymətini də təzyiq altına alıb və qızılın onsu 4 046 dollara qədər 1,3% geriləyib.
New York birjasında S&P 500 indeksi 4,36%, Nasdaq 5,52% və Dow Jones 3,44% azalıb; hər üç böyük indeks Nyu-York birjasının apreldə açıqlanan tariflərdən bu yana ən pis gündəlik performansını göstərib. Endeks fyuçersləri isə yeni iş gününə qarışıq başlanğıc verib.
Avropa birjalarında da texnologiya və yapay zəka narahatlıqları ilə Fransanı istisna etməklə satışlar üstün olub. ASML kimi qabaqcıl çip istehsalında rol oynayan şirkətlərin səhmləri 6,6% dəyər itirib.
Böyük Britaniya Mərkəz Bankı (BoE) gözləntilərə uyğun olaraq siyasət faizini 25 baza xal artıraraq 4%-ə çıxarıb. BoE-nin açıqlamasında Orta Şərqdəki münaqişənin doqquzuncu aya girdiyi və qlobal enerji qiymətlərinin yüksək qalmasının davam etdiyi xatırladılıb. BoE rəhbəri Andrew Bailey qərardan sonra bu müharibə şəraiti davam etdiyi müddətcə əlavə faiz artımlarının mümkün olduğunu bildirib.
Bununla əlaqədar olaraq İngiltərədə FTSE 100 indeksi 0,43%, Almaniyada DAX 40 indeksi 0,43%, İtaliyada FTSE MIB 30 indeksi 1,03% azalmış, Fransada CAC 40 indeksi isə 0,34% yüksəlmişdir.
Asiya bazarlarında da satışlar davam edib; Yaponiyada Nikkei 225 indeksi 6,2%, Cənubi Koreyada Kospi 5,2%, Çində Şanxay Bileşik indeksi 1,1% və Honq-Konqda Hang Seng indeksi 1,3% geriləyib. Cənubi Koreya Kospi indeksi yarıkeçirici payları səbəbindən təxminən 8% itkiyə yaxınlaşmışdır. Çin 10 illik istiqraz gəliri 1,58%-ə düşərək tarixi aşağı səviyyələrə yaxınlaşıb.
Bəzi yerli göstəricilər də təsirlənib: Borsa İstanbul dün satışlarla BIST 100 indeksini 11 333,27 səviyyəsindən 1,26% aşağı salıb. VİOP-da BIST 30-a dayalı aralıq fyuçers ötən gecə normal seans bağlanışına nisbətən 0,95% geriləmişdir.
Eyni zamanda, Hazine və Maliyyə naziri Mehmet Şimşek TBMM Plan və Büdcə Komissiyasında nazirliyinin 2027 büdcəsinə dair təqdimat edib. Şimşek bildirib ki, indiyədək 108 fonda 614 874 hesaba, 420 031 fərdi şəxsə 130,2 milyard lirə ödəniş həyata keçirilmiş və 179 449 nəfər net investisiya məbləğinin tamını alıb.
Döviz bazarında Dolar/TL dün 50,0480 səviyyəsindən bağlanıb; bankalararası bazarın açılışında isə əvvəlki bağlanışa nisbətən 0,2% bahalaşaraq 50,1560-dan ticarətə başlayıb.
Analitiklər bu gündə daxildə hazine naxəd balansını, xaricdə isə Almaniyada sənaye istehsalını, Eurozonada pərakəndə satışları və ABŞ-da qeyri-əkin işçi sayı göstəricisini izləyəcəklərini və texniki olaraq BIST 100-də 11 200 və 11 100 səviyyələrini dəstək, 11 500 və 11 600 səviyyələrini isə müqavimət nöqtələri kimi qiymətləndirdiklərini vurğulayıblar.
