QafqazNews Konkret.az-a istinadən xəbər verir ki, Yörük ənənəsində xalq arasında “ev ilanı” deyilən zəhərsiz boz və qara ilanlara xüsusi münasibət göstərilib. Köçəri və yarımköçəri icmalar bu canlıları təhlükə deyil, evin və obanın keşikçisi hesab etdiklərindən onlara zərər verməməyi üstün tutublar.
Bu münasibətin yaranmasında həm ilanların təbiətdəki rolu, həm də mifoloji təsəvvürlər və mədəni ənənələr təsirli olub. Köçəri həyat şəraitində çadırlar, alaçıqlar və ərzaq ehtiyatları təbiətin içində yerləşirdi, qara ilanlar isə həmin məkanlarda tarazlığın qorunmasına kömək edirdi.
İlanlar siçan, siçovul və köstəbək kimi gəmiriciləri ovlayaraq taxılın, unun və digər ərzaqların qorunmasına yardım göstərirdi. Gəmiricilər ərzaq kisələrini və məişət əşyalarını korlaya bildiyindən bu canlıların sayının azalması faydalı hesab olunurdu.
Zəhərsiz olsalar da, iri qara ilanların öz ərazilərinə girən gürzə kimi zəhərli ilanlarla mübarizə apardığı bildirilir. Bəzi növlər belə ilanları ovlayır, digərləri isə onları ərazidən uzaqlaşdırır. Nəticədə insanların və mal-qaranın zəhərli ilanla rastlaşma riski azalır. Qara ilanlar, həmçinin bəzi xırda heyvanların və zərərvericilərin sayının təbii şəkildə tənzimlənməsində iştirak edirlər.
Yörük və türkmən adətlərində faydalı canlıları incitməmək zamanla inanca və tabuya çevrilib. Xalq təsəvvürlərinə görə, qara ilanın yaşadığı evə və ya çadıra bolluq, bərəkət və rahatlıq gəlir. İlanı öldürmək və ya qovmaq isə ruzinin azalması, bərəkətin evdən getməsi kimi yozulub.
Qədim inanclarda qara ilanlar yaşadıqları torpağın və obanın mənəvi qoruyucuları sayılıb. Onlara zərər yetirməyin ailəyə və icmaya xəstəlik, qıtlıq, yaxud bədbəxtlik gətirə biləcəyinə inanılıb.
Xalq arasında bu ilanların cüt gəzdiyi və birinə zərər dəyərsə, digərininsə həmin şəxsdən və ya ailəsindən qisas alacağı barədə fikir də yayılıb. Bu, elmi əsaslı məlumat deyil, nəsildən-nəslə ötürülən inancdır.
Zərərsiz canlılara toxunmamaq Yörük mədəniyyətində təbiətə hörmət və mərhəmətin ifadəsi sayılıb. “Sənə zərər verməyənə sən də zərər vermə” prinsipi bu yanaşmanın əsasını təşkil edib. Buna görə çadırın dirəyinə dolanan və ya əşyaların arasından keçən ilanı görəndə onu öldürmək əvəzinə, öz yoluna davam etməsinə şərait yaradıb, yanına süd və ya su qoyublar.
Beləliklə, qara ilan Yörük düşüncəsində adi sürünəndən daha artıq məna daşıyıb: evin bərəkətini qoruyan, obaya keşik çəkən canlı kimi qəbul edilib. Bu ənənə insanla təbiət arasındakı qədim bağın və canlılara hörmətin xalq mədəniyyətindəki yerini göstərir.
Bununla belə, bütün qara ilan növləri zəhərsiz deyil. Növünü müəyyənləşdirmək mümkün olmadıqda ilana yaxınlaşmaq, toxunmaq və ona süd vermək məsləhət görülmür. Ən təhlükəsiz yol məsafə saxlamaq və ilanın özbaşına uzaqlaşmasını gözləməkdir.