QafqazNews Bakupost.az-a istinadən xəbər verir ki, politoloq Heydər Oğuz Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayib Ərdoğanın Şuşaya səfərinin mümkün səbəblərini Cənubi Koreya ilə əməkdaşlıq planları və Mərkəzi Asiyanın resurslarına çıxış imkanları ilə əlaqələndirib.
Oğuzun fikrincə, səfərin məqsədi təkcə Zəfər Gününü Azərbaycanla birgə qeyd etmək olmayıb. Türkiyə ilə Azərbaycan arasında münasibətlərdə müəyyən soyuqluq olduğu bir vaxtda iki ölkə rəhbərlərinin görüşərək həmrəy olduqlarını göstərməsi vacib idi. Bununla yanaşı, səfərin praqmatik səbəbləri də ola bilər.
Politoloq ehtimal edir ki, Ankara “Bir Yol, Bir Kəmər” layihəsinə Cənubi Koreyanı cəlb etməyi hədəfləyib. Ərdoğan Seula səfərindən əvvəl Azərbaycana gəlmək qərarı verib, yolüstü Azərbaycan və Qazaxıstanın hava məkanından keçərkən hər iki ölkənin xalqına və prezidentlərinə xoş niет ил билдириб. Seuldakı rəsmi görüşlərdən sonra isə mətbuat konfransında Zəfər Günü münasibətilə Azərbaycana gedə biləcəyini açıqlayıb.
Heydər Oğuzun sözlərinə görə, Cənubi Koreya Prezidenti ilə görüşdə beş istiqamətdə əməkdaşlıq razılaşdırılıb. Bunlara iki ölkə arasındakı ticarət dövriyyəsinin 11 milyard dollardan 15 milyard dollara çatdırılması, nadir torpaq elementlərinin emalı və batareya istehsalı, süni intellekt, yarımkeçiricilər kimi texnologiya sahələrində əməkdaşlıq daxildir. Tərəflər nüvə enerjisi və yeni stansiyaların qurulması, hərbi sənaye sahəsində birgə fəaliyyət, eləcə də ortaq bazarların yaradılması məsələlərini də müzakirə ediblər.
Politoloq qeyd edib ki, Ərdoğanın Seul səfərindən təxminən 45 gün əvvəl, 16 sentyabr 2026-cı ildə, Cənubi Koreya Prezidenti Li Ce Myonq Mərkəzi Asiya ölkələrinin liderlərini Seula dəvət edib və C5+K formatında ilk sammit keçirib. Görüşün əsas mövzularından biri regionun nadir torpaq elementlərinin Cənubi Koreyaya daşınma yolları olub.
Oğuzun bildirdiyinə görə, Qazaxıstan və Özbəkistan bu resurslarla zəngindir, Cənubi Koreyanın isə onlara tələbatı böyükdür. Seul həmin ehtiyatlardan yararlana bilsə, Çindən asılılığını azalda bilər. Hazırda Cənubi Koreya yeni texnologiyaların istehsalında ehtiyac duyduğu nadir torpaq elementlərinin 82 faizini Çindən alır. Çin bu resursların ixracını istənilən vaxt dayandıra bildiyindən, bu, alıcı ölkələrin sənayesinə ciddi təsir göstərə bilər. 2010-cu ildə Yaponiya oxşar vəziyyətlə üzləşib. Politoloqun qənaətinə görə, Cənubi Koreyanın alternativ mənbələr tapması, bu baxımdan isə Mərkəzi Asiyaya yönəlməsi vacibdir.
Oğuz əsas çətinliyin logistika olduğunu vurğulayıb. Cənubi Koreya ilə Mərkəzi Asiya arasında birbaşa marşrut yoxdur. Şimal istiqamətində Şimali Koreya və Rusiyanın, şimal-qərb istiqamətində isə Çinin ərazisindən keçmək lazım gəlir. Buna görə Seul üçün mümkün çıxış yolu filizləri xammal kimi daşımaq əvəzinə, олбор олборын орны дээр боловсруулж, эцсийн бүтээгдэхүүн şəklində gətirməkdir. Məhz burada Türkiyənin rolu önə çıxır.
Politoloq hesab edir ki, Mərkəzi Asiyaya yatırılan sərmayələrin qorunması üçün region ölkələrinin müdafiə imkanları güclənməlidir. Türkiyənin Türk dünyası ilə bağlı siyasətini nəzərə alan Oğuz onu bu məsələdə etibarlı tərəfdaş kimi qiymətləndirib. Həmçinin, malların Xəzər dənizi və Azərbaycan üzərindən Türkiyəyə, oradan isə dəniz yolu ilə Koreyaya daşınmasının çətin şəraitdə alternativ ola biləcəyini bildirib. Bu marşrut uzun olsa da, başqa imkanlar qalmadıqda nəzərdən keçirilə bilər. Türkiyənin özündə də nadir torpaq elementləri ehtiyatlarının olduğunu qeyd edən politoloq, gələcəkdə bu potensialdan istifadə oluna biləcəyini deyib.
Heydər Oğuzun fikrincə, Koreya ilə başlanan təşəbbüsə yaxın gələcəkdə Yaponiya da qoşula bilər. Bu planların Mərkəzi Asiya ölkələrinin, Azərbaycan və Türkiyənin maraqlarına uyğun olduğunu bildirən politoloq, Koreya və Yaponiya kimi logistika imkanları məhdud dövlətlərin təşəbbüsünün regionda müasir sənayenin inkişafına töhfə verə biləcəyini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, belə əməkdaşlıq xammal ixracından sənayeləşməyə keçid üçün şərait yarada bilər.
