QafqazNews Konkret.az-a istinadən xəbər verir ki, fransız filosofu Rene Dekart 1596-cı il martın 31-də Lae-an-Turen şəhərində anadan olub. Hazırda onun şərəfinə Dekart adlandırılan şəhərdə dünyaya gələn mütəfəkkir 1650-ci il fevralın 11-də Stokholmda vəfat edib. Dekart İsveçin paytaxtına kraliça Kristinanın dəvəti ilə getmişdi.

Filosofun gündəlik rejimi də onun düşüncəyə ayırdığı vaxtla seçilirdi. Məlumatlara görə, o, səhər saat 11-dən tez oyanmır, yuxudan qalxdıqdan sonra isə təxminən bir saat yataqda qalaraq fikirləşirdi. Dekart tələsmədən düşünən, daim suallar verən biri kimi tanınırdı.

1633-cü ildə o, “Dünya” (“Le Monde”) əsərini nəşrə hazırlayırdı. Kitabda fizika və kosmologiyaya dair yanaşmalarını izah edir, kainatın quruluşunu elmi prinsiplərlə şərh etməyə çalışırdı. Dekartın müdafiə etdiyi fikirlərdən biri Yerin Günəş ətrafında hərəkət etməsi idi. Həmin dövrdə bu məsələ Qalileo Qalileyin araşdırmaları ilə gündəmə gələn heliosentrik nəzəriyyənin əsas müddəalarından sayılırdı.

Əlyazma üzərində işini başa çatdırmağa yaxın Dekart Qalileyin həmin nəzəriyyəni müdafiə etdiyi üçün kilsə qarşısında mühakimə olunduğunu öyrəndi. Baş verənlər onu ciddi narahat etdi: elmi qənaətləri açıq ifadə etməyin təhlükə yarada biləcəyini anlayırdı. Dini nüfuzun cəmiyyətə və elmə güclü təsir göstərdiyi şəraitdə kilsə ehkamlarına zidd fikirlər alimlər üçün ağır nəticələr doğura bilərdi.

Bu riskləri nəzərə alan Dekart “Dünya”nı çap etdirməmək qərarına gəldi. O, əsərin nəşrini sonraya saxlamaqla kifayətlənmədi və kitabı ümumiyyətlə çap etdirməkdən imtina etdi. Əsərin müəyyən hissələri filosofun ölümündən sonra yayımlandı.

Bununla belə, nəşrdən imtina onun elmi qənaətlərindən əl çəkməsi anlamına gəlmirdi. Dekart ideyalarını saxlayaraq yenidən işləyib daha ehtiyatlı şəkildə başqa əsərlərinə daxil etdi. 1637-ci ildə “Metod haqqında mühakimə”, 1641-ci ildə “İlk fəlsəfə haqqında düşüncələr”, 1644-cü ildə isə “Fəlsəfənin prinsipləri” nəşr olundu. Bu kitablar onun dünyagörüşünün inkişafında əhəmiyyətli yer tutdu.

Dekart sonrakı əsərlərində nəzəriyyələrini qəti və mübahisəsiz izah kimi deyil, müşahidə edilən hadisələri açıqlamağa xidmət edən fərziyyə və modellər şəklində təqdim edirdi. Beləliklə, dövrün dini ehkamları ilə birbaşa toqquşmaqdan yayınmağa çalışırdı.

Filosof elmi düşüncənin gələcəyinə ümid edirdi. Onun qənaətinə görə, zamanla cəmiyyətin dünyagörüşü dəyişə, elmi həqiqətlər dini və ideoloji məhdudiyyətlərdən üstün tutula bilərdi. Dekart riyazi prinsipləri təbiət fəlsəfəsi ilə birləşdirən fizika sisteminin gələcəkdə məktəblərdə öyrədilməsini arzulayırdı və ideyalarının yeni alim nəslinə təsir göstərəcəyinə inanırdı.

Dekartın həyat yolu təkcə elmi axtarışlardan ibarət deyil; burada düşüncə azadlığı, elmi həqiqət və hakim ideoloji baxışlar arasındakı ziddiyyət də əks olunur. Filosof dövrünün şərtləri üzündən bəzi fikirlərini açıq söyləməkdən çəkinsə də, bu, ideyalarından vaz keçməsi demək deyildi. O, düşüncələrini qoruyub sonrakı nəsillərə çatdırdı.