QafqazNews Konkret.az-a istinadən xəbər verir ki, 1982-ci il dekabrın 2-də Barni Klark reanimasiya şöbəsində ayılarkən sinəsindən mexaniki çıqqıltı səsi gəlirdi. Həyat yoldaşı Una Loyu tanıyan 61 yaşlı kişi həkimlərə ağrı duymadığını dedi.

Sietldə yaşayan stomatoloqun ürəyi öz funksiyasını yerinə yetirə bilmədiyindən onun sinə boşluğuna plastik, metal və poliuretandan hazırlanmış qurğu yerləşdirilmişdi. Klark ürəyinin daimi əvəzi kimi süni orqan köçürülən ilk insan oldu.

Bir neçə il ərzində səhhəti getdikcə pisləşən Klarka ağır dilatasion kardiomiopatiya diaqnozu qoyulmuşdu. Bu xəstəlik ürək əzələsinin genişlənməsinə, boşluqların böyüməsinə və yığılma gücünün azalmasına səbəb olur. Nəticədə bədənə yetərli qan çatmır.

Klarkda kəskin təngnəfəslik və halsızlıq vardı; otaqda gəzmək belə çətinləşmişdi. Donor ürəyi köçürülməsi mümkün çıxış yolu sayılmadığı üçün həkimlər alternativ axtarırdılar.

Yuta Universitetində süni ürəklə bağlı araşdırmalar 1960-cı illərdən aparılırdı. İşlərə dializ aparatlarının hazırlanmasında da tanınan niderlandlı həkim və mühəndis Villem Kolff rəhbərlik edirdi. Qurğunu Robert Cərvik layihələndirmiş, əməliyyatı isə cərrah Uilyam DeVris icra etməli idi.

Jarvik-7 adlanan aparat ürəyin qanı ağciyərlərə və bədənin qalan hissəsinə vuran iki mədəciyini əvəz edirdi. İçəridə elastik membran və klapanlarla işləyən nasos kameraları vardı. Sıxılmış hava kameraları hərəkətə gətirərək qan dövranını təmin edirdi.

Qurğunun əsas məhdudiyyəti onun təkbaşına işləyə bilməməsi idi. Xəstənin bədənindən uzanan borular xarici pnevmatik sistemə qoşulurdu. Təxminən 180 kiloqram çəkisi olan kompressor xüsusi araba ilə daşınmalı idi. Beləliklə, qan dövranı təmin olunsa da, xəstə böyük bir aparatdan asılı qalırdı.

Eksperimentdə iştirak etmək təklifi veriləndə Klark əvvəlcə razılaşmamışdı. Təcrübənin nəticəsinin bilinmədiyini anlayırdı. Həkimlər ona sistemin heyvan üzərindəki işini də göstərmişdilər. Lakin həmin heyvan əməliyyatdan qabaq sağlam olduğundan Klark tərəddüd edirdi; onun öz vəziyyəti isə çox ağır idi.

Şükranlıq Günündən sonra səhhəti daha da pisləşdi. Bayram süfrəsinə getmək üçün oğlunun köməyinə ehtiyac yarandı. Vaxtının az qaldığını dərk edən Klark sonda əməliyyata razılıq verdi.

Cərrahi müdaxilə dekabrın 1-də gecə başladı. Çöldə şiddətli qış fırtınası olduğundan həkimlər və tibb işçiləri hava şəraitinin maneə yaratmaması üçün xəstəxanada qalmışdılar. Böyük tibbi heyətin iştirak etdiyi əməliyyatda Klarkın işləməyən mədəcikləri çıxarıldı və onların yerinə süni ürək qoyuldu. Təxminən yeddi saat yarım sürən əməliyyat dekabrın 2-də səhər yekunlaşdı.

Klark ayılanda mexaniki sistem onun ürəyinin işini görürdü. İlk saatlarda aparatın insan orqanizmində qan dövranını saxlaya bildiyi məlum oldu. Heyvanlar üzərində uzun müddət aparılan sınaqlarda əldə edilməyə çalışılan nəticə — süni ürəyin insan bədənində işləməsi — təsdiqlənmişdi.

Ancaq Klark evə gedə bilmirdi. Xarici qurğuya borularla bağlı vəziyyətdə xəstəxanada qalmalı idi. İlk həftələrdə qıcolma və huş pozuntuları ilə yanaşı ağciyər və böyrək problemləri də yarandı.

Əməliyyatdan 13 gün sonra mitral klapanın bir hissəsi sıradan çıxdığı üçün həkimlər yenidən müdaxilə etdilər. Protezin sol tərəfi dəyişdirilməli oldu.

Bununla yanaşı, vəziyyətin nisbətən yaxşılaşdığı günlər də yaşandı. Dekabrda Klark ilk dəfə başqalarının köməyi ilə ayağa qalxdı, daha sonra əlil arabasında xəstəxana dəhlizində hərəkət etdi. Onun arxasınca kompressor olan araba aparılırdı.

Klark həyat yoldaşı, övladları və nəvələri ilə görüşürdü. Ailə xəstəxanada onun evlilik ildönümünü də qeyd etdi. Bu müddətdə dünya ictimaiyyəti onun səhhətini yaxından izləyir, jurnalistlər xəstəxananın qarşısında gözləyir və vəziyyəti barədə xəbərlər tez-tez yayılırdı.

Bir qisim insan onu elmi tərəqqinin qəhrəmanı sayır, digərləri isə bu cür müdaxilənin insan üzərində təhlükəli sınaq olub-olmadığını soruşurdu. Klark isə qərarının məsuliyyətini anlayırdı. O, iştirakı ilə aparılan təcrübənin gələcəkdə başqalarının həyatını xilas etməsinə ümid edirdi və həkimlərə ölüm alternativi qarşısında bu şansdan yararlanmağa dəyər olduğunu bildirirdi.

1983-cü ilin fevralının sonlarında səhhəti yenidən ağırlaşdı. Həzm sistemində ciddi pozuntular başladı, ardınca qusma, ishal və aspirasion pnevmoniya yarandı. İnfeksiya yayıldı, böyrəkləri zədələndi. Həkimlərin cəhdlərinə baxmayaraq, orqanizmi ağırlaşmalara tab gətirmədi.

Barni Klark 1983-cü il martın 23-də, əməliyyatdan 112 gün sonra vəfat etdi. Yarılma zamanı bağırsaqlarında infeksiyaya və çoxorqanlı çatışmazlığa yol açan ağır iltihab — psevdomembranoz kolit aşkarlandı.

Bununla belə, süni ürək işləməyə davam edirdi. Qurğuda nə tromb, nə də infeksiya tapılmışdı. Mexaniki sistemin insan bədənində qan dövranını təmin etməsi məqsədinə çatılmış, lakin digər orqanları xilas etmək mümkün olmamışdı.

Klarkın ölümündən sonra da işlər dayandırılmadı və Jarvik-7 təkmilləşdirildi. Qurğunun implantasiya olunduğu növbəti xəstə Uilyam Şröder onunla 620 gün yaşadı. Sonrakı dövrdə qan dövranına mexaniki dəstək verən daha müasir, kiçik ölçülü sistemlər də yarandı. Onların bəziləri ürəyi bütövlükdə əvəz etmək əvəzinə onun fəaliyyətinə yardım edirdi.

Klark uzun ömür sürə bilmədi, amma onun iştirakı ilə keçirilən əməliyyat tibb elminin imkanları barədə təsəvvürləri dəyişdi. Bu hadisə süni ürəyin insan qan dövranını tam mexaniki orqanla təmin edə biləcəyini göstərdi. Bununla belə, aparat ona xəstəxanadan kənarda adi həyat qaytara bilmədi.

Klark öz cəhdini mənalı hesab edirdi. Onun hekayəsi həm tibbi nailiyyəti, həm də elmi tərəqqinin ağır nəticələrini xatırladır.