QafqazNews Konkret.az-a istinadən xəbər verir ki, eramızın təxminən 370–415-ci illərində yaşamış Hipatiya riyaziyyatçı, astronom, filosof və müəllim kimi tanınıb. O, dini fanatizmin qurbanı olaraq öldürülüb, elmi irsinin böyük hissəsi isə günümüzədək gəlib çatmayıb.

Hipatiyanın həyatı qadınların tarixdə alim və filosof kimi az görünməsinin səbəbləri barədə sual doğurur. O, Roma imperiyasına daxil olan Misirin İsgəndəriyyə şəhərində dünyaya gəlib.

Atası Teon İsgəndəriyyə Məktəbinin və kitabxanasının nüfuzlu riyaziyyatçılarından, eləcə də rəhbərlərindən biri olub. Teon qızını elmə və araşdırmaya yönəldib, müstəqil düşünməyə təşviq edib. Hipatiya təbiət hadisələrini məntiq, riyazi bilik və müşahidə əsasında anlamağa çalışırdı.

Onun elmi fəaliyyəti astrolab və hidrometrin təkmilləşdirilməsi ilə əlaqələndirilir. Astrolab ulduzlar arasındakı məsafələri, onların üfüqdən hündürlüyünü və bucaqlarını ölçmək üçün istifadə olunurdu. Hidrometr isə mayelərin nisbi sıxlığını müəyyənləşdirməyə imkan verirdi.

Bəzi mənbələr Kopernikin Günəş mərkəzli kainat modelini işləyərkən Hipatiyanın fikirlərindən yararlandığını irəli sürür. Ancaq bu iddianı təsdiqləyən etibarlı tarixi dəlil yoxdur.

Rəvayətlərdə Hipatiyanın evlilik təkliflərini rədd etdiyi və “Mən həqiqətlə evliyəm” dediyi qeyd olunur. Başqa bir hekayəyə əsasən, ona sevgisini bildirən şəxsə “Özünü musiqiyə həsr etməlisən” cavabını verib. Ona aid edilən digər fikir isə belədir: “Bizi birləşdirən şeylər bizi ayıranlardan daha çoxdur. Hamımız qardaşıq”.

Hipatiyanın elmi nüfuzu, sərbəst düşüncəsi və cəmiyyətə təsiri bəzi dairələrin narazılığına хүргirdi. İsgəndəriyyə yepiskopu Kiril onun əleyhinə təbliğat aparan əsas şəxslərdən biri kimi göstərilir. Hipatiyanı cadugərlikdə və şeytana xidmət etməkdə ittiham edirdilər; dini mətnlərdən istifadə olunaraq şəhər sakinlərinin ona qarşı qızışdırıldığı bildirilir.

415-ci ildə Hipatiyaya məktəbinin yaxınlığında, müdafiəsiz olduğu vaxt fanatik kütlə hücum edib. Onu zorla apararaq işgəncə veriblər və öldürüblər. Həmin vaxt Hipatiyanın təxminən 45 yaşı olub.

Qətldən sonra Kirilin kilsə tərəfindən müqəddəs elan edildiyi bildirilir. Hipatiyanın əsərlərinin əksəriyyəti isə qorunmayıb.

Tarixçi Sokrat Sxolastik hücumu belə təsvir edib: “Onu iki təkərli arabadan zorla düşürdülər və Kesarium adlandırılan kilsəyə apardılar. Orada zor tətbiq edərək paltarlarını çıxardılar. Daha sonra üzünü eybəcər hala saldılar və o, son nəfəsini verənədək əllərindəki iti dəniz balıqqulaqları ilə bədənini parçaladılar. Sonra cəsədini dörd hissəyə bölərək Sinon adlanan yerə apardılar və yandırdılar”.

Başqa bir tarixçi Damaskiy Sokrat Sxolastikin yazdıqlarına Hipatiyanın gözlərinin də çıxarıldığı barədə məlumat əlavə edib.

Hipatiyanın öldürülməsi təkcə bir qadının taleyinə son qoymadı. Bu hadisə elmə və azad düşüncəyə qarşı dini fanatizmin törətdiyi cinayət kimi tarixdə qaldı. Onun hekayəsi qadın alim və filosofların tarixdə az görünməsinin səbəblərinin onların qabiliyyətində, yoxsa elm yolunda qarşılaşdıqları maneələrdə axtarılmalı olduğu sualını gündəmə gətirir.